νύχτα έρχεται η νύχτα

Ο θάνατος είναι αρρώστια στοργική.
Μάς απαλλάσσει, τελικά, απ' της ζωής το αίνιγμα
όπως μια γρίπη άκακη
λυτρώνει απ' τη μελέτη το πρωτάκι.*

Ο ΜΑΤ

Αυτός που αντέχει το κατώτερο
αντέχει κι όλα τ' άλλα.
Κομμάτια κρέας κρέμονται
από τη φόδρα του κορμιού
κι όμως πηγαίνει μόνος του.
Αδιάφορα βαδίζει, ακέραιος
μέσα στη νύχτα τού ενός
κι απ' των πολλών το σκότος βγαίνει.

*

Καθώς αρχίζει ετούτο το γραφτό
βλέπω κιόλας το χορτάρι.
Να ξεφυτρώνει ακάθεκτο
ανάμεσα στις λέξεις
και να τίς αχρηστεύει.

*

Κι ένιωσα, ξαφνικά, ένα κενό
λες κι ήμουν μόνο το παλτό μου.

*

Η ΝΥΧΤΑ ΠΑΙΖΕΙ ΜΕ ΤΑ ΚΟΥΜΠΙΑ

Η νύχτα είναι θεογκόμενα· νταλίκα ακυβέρνητη, σε λασπωμένο δρόμο. Έρχεται κατά πάνω μας, μία ολόκληρη ζωή, κι οι λυπημένοι δε μπορούν, δε θέλουν να την αποφύγουν. Τινάζονται κάθε φορά, μ' όλα τα σωθικά τους σε διάρκεια, σ' αυτό τ' αέναο δυστύχημα και κείνη -αδιάφορη- παίζει με τα κουμπιά· αλλάζει τις συχνότητες και βγάζει τις φωνές τους, δήθεν σαν τραγούδια, σε άλλα μήκη.

*

Η ΝΥΧΤΑ

Η νύχτα, νύχτα έρχεται
και φεύγει πάλι νύχτα.
Σαν τραίνο φεύγει αδειανό
χωρίς κανέναν μέσα.
Κλέβει μονάχα μυστικά
τα πάει στον πίσω χρόνο.

*

ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ

Βροχές παλιές με βρέχουνε· με βρέχει ο πίσω χρόνος. Ρετάλια τα μαλλιά μου, ασπρίσαν πια και κρέμομαι σαν τον Αβεσαλώμ. Από τη μνήμη κρέμομαι. Πηγαίνω, πέρα-δώθε, στο κενό κι ο εχθρός μου ολοένα πλησιάζει.

*

Ο ΧΡΟΝΟΣ ΕΙΝΑΙ ΣΠΛΑΧΝΙΚΟΣ

Ζωή αβάσταχτη
σαν το παλιό βαρύ παλτό.
Ο χρόνος είναι σπλαχνικός.
Ράφτης είναι κι εργάζεται
από τη μέσα σου μεριά.
Τραβάει κάθε τόσο τις κλωστές
και λίγο-λίγο με ξηλώνει.

*

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ

Στα πιο απίθανα σημεία
μέσα σε κόσμο πολύ
σε δρόμους κεντρικούς ή σε πλατείες
όλο και κάποιος πέφτει, μόνος του
και μένει εκεί για πάντα.

Σκιά θανάτου σαν ρητό.
Διακλαδίζεται στη λογική
και στις γωνιές αφήνει αίμα.**

Νίκος Χουλιαράς, Ο χρόνος είναι πάντα με το μέρος του. Ποιήματα και Εικόνες (έκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1989, σσ. 64, 69, 73, 61, 56, 45, 17, 28). -Το αρκτικό motto, όπως και η κατακλείδα, εκ του ιδίου (ό.π., σσ. 80, 36).

η κορύφωση τού υπάρχειν

Κεφ. ΚΑ' [...] Οι τελώναι και αι πόρναι, που παραμένουν σφηνωμένοι στη γή αυτή -με το χρήμα και την σάρκα- μπορούν να νιώσουν, μέσα στον μυχό της ύπαρξής τους, πνιγηρά το αδιέξοδο τού βίου τους. Ετούτο ακριβώς το αδιέξοδο τού παραλόγου τούς ωθεί ενστικτωδώς προς τον Θεό. Είναι η μόνη ανάσα που μπορούν να πάρουν μέσα στον πνιγηρό «κατακλυσμό της αμαρτίας».

Όλοι οι άλλοι -«Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριταί», αμέριμνοι και εγκόσμιοι-, έχουν την ψευδαίσθηση μιας σχέσης τους με τον Θεό που όμως δεν είναι οργανική. Δεν νιώθουν πως η σχέση αυτή έχει συντριβεί με την συνειδησιακή τους τύφλωση.

Το μέγα, κρίσιμο υπαρκτικό άθλημα τού σημερινού ανθρώπου -αν όχι, τού ανθρώπου κάθε εποχής: να μην αφήσει ώστε ο κόσμος να τυφλώσει την συνείδησή του. Γιατί η συνείδηση, ως μύχια φωνή τής ψυχής, σε ειδοποιεί πως πίσω από την γοητεία ή την δραματικότητα τού βίου αυτού, υψώνεται η μετά θάνατον πραγματικότητα, η συνάντηση τού Ανθρώπου με τον Θεό -κορύφωση τού υπάρχειν.

*

Κεφ. ΚΒ' Ο λόγος περί των ολίγων που συγκροτούν την μερίδα των εκλεκτών, αυτών που θα εισέλθουν στην βασιλεία του Θεού, αντηχεί βαρύς, καταθλιπτικός, σχεδόν απάνθρωπος.

Βέβαια, όσοι κλητοί δεν ανταποκρίνονται στην θεϊκή πρόσκληση, είναι σωστό να μην συμμετάσχουν στους θεϊκούς γάμους αλλά ένας δυσερμήνευτος πόνος τούς περιβάλλει, ο τυφλός, σχεδόν ενστικτώδης πόνος τού τετελεσμένου. Πρόκειται για τον σπαραγμό τού ανθρώπου καθώς νιώθει να εκπίπτει από την τροχιά που τού χάραξε ο Δημιουργός του.

Πέρα από τα όρια τού κόσμου αυτού δεν υπάρχει μετάνοια -ίσως επειδή έχει εξαντληθεί ο ανθρώπινος χρόνος. Αυτό το πάγωμα, η αδράνεια τής Δημιουργίας όλης συγκλονίζει. Εξάντληση τής Ιστορίας. Άπνοια. Μη - Χρόνος.

Η προετοιμασία των γάμων Θεού και Ανθρώπου είναι η επίγεια ζωή, η επικράτεια του Χρόνου. Η άλλη ζωή, η άχρονη πλέον, είναι η επικράτεια του θεού.

Είμαστε σκιές μέσα στον χρόνο, σκιές βιαστικές, φευγαλέες, καμιά χαρά δεν μπορεί ν' αντέξει τέτοιον σπαραγμό τού όντος που κατευθύνεται στον θάνατό του, στον προθάλαμο τής άλλης ζωής, εκείνης που προγεύονται μονάχα όσοι, έχοντας κατανικήσει το φάσμα τού κόσμου ετούτου, πιστεύουν στην υπέρβαση της θνητότητάς τους, τής χρονικότητας, τής φθοράς τους.

Το γήρας ακριβώς προειδοποιεί για όλα, οξύνοντας την οδύνη τής εγκοσμιότητας, τής μετάβασης προς μια «περιοχή» που επιβλέπει μόνο η πίστη, ποτέ η γνώση.

Ανάγκη, λοιπόν, τραγική να κατανικηθεί η εξουσία της λογικής, να εισέλθει ο άνθρωπος σε κατάσταση μετα-λογική, να ζήσει πλέον ως όν μετα-λογικό, για να κατορθώσει, διά τής πίστης, να επιζήσει μετά θάνατον.

Πάλιν και πολλάκις, ενώπιον τού μυστηρίου τού θανάτου, υπάρχουμε. Και ο χρόνος καταντά μια βίωση οδυνηρή, πικρή και αφόρητη. Ο θάνατος αποκαλύπτεται ως γεγονός «λογικό». Το γήρας όμως, όχι. Είναι η κατάχρηση τού χρόνου.

Κώστας Ε. Τσιρόπουλος, Ανάγνωση του Κατά Ματθαίον Ιερού Ευαγγελίου (έκδ. Ο μικρός Αστρολάβος/14, Αθήνα 2007, σσ. 64-65, 66-68).

τα τέσσερα ριζώματα του Εμπεδοκλέους

Τα τέσσερα ριζώματα του Εμπεδοκλέους, τα συστατικά στοιχεία του κόσμου δηλαδή, είναι το πύρ (θεωρεί το πύρ ως Δία), η γή (θεωρεί την γή ως τον Αϊδωνέα), το ύδωρ (θεωρεί το ύδωρ ως Νήστιν) και ο αέρας (θεωρεί τον αέρα ως Ήρα). Η Νήστις είναι πάντα το ύδωρ, ενώ για τις άλλες θεότητες οι απόψεις δεν ομονοούν.

Αυτά τα στοιχεία συνεχώς μεταβάλλονται και ποτέ δεν παύει η μεταβολή τους. Τα ορίζουν δύο μεγάλες κοσμικές δυνάμεις: η Φιλότης (φιλία) και το Νείκος (έχθρα).

Με την δύναμη της Φιλότητος ενώνονται όλα σε ένα, ενώ με την δύναμη του Νείκους χωρίζονται στα επί μέρους. Αυτά τα στοιχεία βρίσκονται εναλλάξ σε αδιάκοπη κίνηση· άλλοτε συνενώνονται με την δύναμη της Φιλότητος, κι άλλοτε χωρίζουν με την δύναμη του Νείκους.

Η Φιλότης συνενώνει τα πάντα σε ένα και καταστρέφει τον κόσμο του Νείκους, κι από αυτόν δημιουργεί τον Σφαίρο, ενώ το Νείκος διαχωρίζει ξανά τα στοιχεία και κάνει αυτόν τον γνωστό μας κόσμο.

Ο Εμπεδοκλής λέγει ότι η Φιλότης και το Νείκος επικρατούν διαδοχικώς τόσο στους ανθρώπους, όπως και στα ψάρια, τα πουλιά και τα ζώα. Όταν επικρατεί η Φιλότης εμφανίζεται ο Σφαίρος.

Αναφέρεται πως ο Εμπεδοκλής πήρε την εικόνα την σφαίρας από τον Παρμενίδη, για να την μετατρέψει στον θεό Σφαίρο. Η λέξη Σφαίρος είναι ασυνήθιστη, είναι μία αναγωγή σε νόηση και πνεύμα, ενώ η λέξη σφαίρα παραπέμπει σε κάτι απτό και ορατό.

Όταν επικρατεί η Φιλότης, υπάρχει η ακινησία σε ολόκληρη την Σφαίρα, όλα τα στοιχεία είναι ενωμένα. Ο κυκλοτερής Σφαίρος στηρίζεται πολύ καλά στον κόρφο της Αρμονίας απολαμβάνοντας την τέλεια ηρεμία της.

*

Αυτός ο Σφαίρος [...] Είναι μόνος στο σύμπαν, ακίνητος, και ευφραίνεται με την ευδαιμονιστική του μοναξιά (μονία περιηγηθής). Όπως όλα τα διπλά στο κοσμογονικό σύστημα του φιλοσόφου, η μοναξιά είναι διττή: από την μία η χαρούμενη, ευδαιμονιστική μοναξιά κι από την άλλη η μονόχνωτη, μίζερη και φθονερή. Ο καλλιτέχνης δημιουργεί μόνον στην ευδαιμονιστική του μοναξιά.

Όμως η θητεία του Σφαίρου δεν κρατάει πολύ, γιατί παραμονεύει το Νείκος. Τότε επικρατεί κίνηση στον Σφαίρο κι αρχίζουν να κλονίζονται [...]

*

[...] Όποιος δεν σεβασθεί τον όρκο και μιανθεί με φονικό, θα περιπλανιέται τριάντα χιλιάδες χρόνια μακριά από τους μακάριους, ενσαρκωμένος όλον αυτόν τον καιρό σε όλες τις μορφές - από την παραβίαση του όρκου προκύπτουν οι μεταμορφώσεις: άλλοτε ήμουν αγόρι και κορίτσι, θάμνος, πουλί και ευκίνητος ιχθύς. Κι αυτόν τον μιασμένο θα τον διώχνει η δύναμη του αιθέρα στην θάλασσα, η θάλασσα στην στεριά, η στεριά στον καυτό ήλιο κι εκείνος στην δίνη του αιθέρα. Ένα τρομερό κοσμογονικό παιχνίδι κυκλώνει αυτόν τον μιασμένο με φονικό. Ένας από αυτούς, λέγει στο ποίημα ο Εμπεδοκλής, είμαι τώρα κι εγώ, φυγάς θεόθεν και αλήτης.

Είχαμε γράψει σε άλλο δοκίμιο για την Δύναμη που βρίσκεται έξω από τα προσωκρατικά συστήματα, όπως είναι η μοίρα, η ανάγκη, το κατά το χρεών και η τύχη. Τώρα ο Εμπεδοκλής πλάι στην ανάγκη, αναφέρει και τον όρκο ως κοσμογονική δύναμη, διότι μυθολογικές μορφές ή έννοιες της καθημερινής εμπειρίας, σύμφυτες με το ανθρώπινο γένος, μετατρέπονται στην σκέψη των προσωκρατικών σε κοσμικές δυνάμεις.

Ελένη Λαδιά, «Η ευδαιμονιστική μοναξιά του Σφαίρου», εν περιοδ. Το Κοράλλι (τ. 33-34, Απρ. 2022-Σεπτ. 2022, σσ. 154, 155, 155-156).

ο κόσμος δυσκυβέρνητος...

Καταραμένοι γάτοι μιας γεροντοκόρης
λερώνετε τους τόπους τής ωραίας μας πόλης.*

Ολόκληρος ο κόσμος γίνεται όλο και πιο «δυσκυβέρνητος» (η λέξη δεν υπάρχει, αλλά ας υπάρξει). Οι εξτρεμιστικές τάσεις, δεξιές και αριστερές, μαζί με τη διεύρυνση της δημοκρατίας έχουν δημιουργήσει κατεστημένο πολιτικής ανυπακοής –η οποία θεωρείται αρετή, «γενναιότητα», ακόμα και στο δημοκρατικό πολίτευμα– ενώ, παραλλήλως, η πολιτική και οι πολιτικοί έχουν χάσει σε κύρος και αξιοπιστία. Ακριβώς λόγω αυτών των τάσεων, αναδεικνύονται σε θέσεις εξουσίας, σε θέσεις λήψης αποφάσεων, άτομα με λιγότερα προσόντα από ό,τι στο παρελθόν. Αν και φυσικά υπάρχουν εξαιρέσεις, ο εκδημοκρατισμός και οι διαστροφές του αλλοίωσαν την ποιότητα των κυβερνώντων: πριν από πενήντα χρόνια, πολλά από τα άτομα που σήμερα κατέχουν θέσεις, που έχουν εκλεγεί, δεν θα έφταναν ούτε μέχρι την πόρτα του κοινοβουλίου. Είναι γενικό χαρακτηριστικό των τελευταίων δεκαετιών: λείπει το φίλτρο ποιότητας… Μετριοκρατία. Ο καθένας μπορεί να εκδώσει βιβλίο, ο καθένας μπορεί να βραβευτεί, ο καθένας μπορεί να εκλεγεί. Ιδιαίτερα σε χώρες με καχεκτικό νομικό πολιτισμό, όπου οι νόμοι είναι σχεδόν προαιρετικοί, η «δυσκυβερνησία» είναι μέρος της πολιτικής ζωής και αντιμετωπίζεται ως μοιραία συνθήκη, ως εθνικό χαρακτηριστικό. Το ερώτημα είναι πώς επιζεί κανείς σε ένα τέτοιο περιβάλλον χωρίς να παρασυρθεί από το κύμα, χωρίς να γίνει κακός πολίτης.

Σώτη Τριανταφύλλου (από συνέντευξη στην Αγγελική Μπιρμπίλη (athensvoice.gr, 22.5.2024) για «Το πλοίο των τρελών: οδηγίες χρήσεως», την έβδομη συλλογή πολιτικών άρθρων της (εκδ. Πατάκης).

-----
* Κυριάκος Χαραλαμπίδης, Αμμόχωστος Βασιλεύουσα (έκδ. Άγρα, Αθήνα 1997, σ. 57) δίστιχο εκ του ποιήματος με τίτλο «Μαγικό παιγνίδι» και όλον τον καημό του! Ως «γεροντοκόρη» βέβαια, σύμφωνα με σημείωση τού ίδιου τού ποιητή (ό.π., σ. 148) «η γηραιά Αλβιών, ‘εγγυήτρια δύναμη’»! Κι από έτερο ποίημα τής ίδιας συλλογής, με τίτλο «Κατά την Τραχειά» συλλέγω (ό.π., σσ. 59-60):

Και σύ την πόλη (πάλι αυτή!) […]

[…]
την τριγυρίζεις από κεί που φαίνεται τού ήλιου το φεγγάρι,
σαν όνειρο κατά παραγγελίαν·
φεγγάρι που έδυε αναδεύοντας το χέρι του
την ώρα που ο ήλιος βασιλεύοντας από στεριά δεξιά μεριά,
φεγγάρι αριστερή μεριά και το γιαλό φιλούσε.

περί της μοναδικότητας

Καθώς τα πάντα ανεξαιρέτως στη Φύση είναι μοναδικά, οι άνθρωποι είναι επίσης διαφορετικοί μεταξύ τους, αφού ο καθένας εκφράζει ένα βαθμό μιας τουλάχιστον αρετής ή συνδυασμού αρετών διαφορετικό από εκείνον οποιουδήποτε άλλου συνανθρώπου του.

Η μοναδικότητα κάνει, λοιπόν, και στο ανθρώπινο όν την εμφάνισή της μέσω των ιδιαζόντων, των ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών του κατά το πνεύμα (όπως π.χ. η ευρηματικότητα, η παρατηρητικότητα, η ευστροφία κ.ά.), την ψυχή (όπως π.χ. η ευαισθησία, η φιλαυτία κ.ά.) και το σώμα (όπως π.χ. το ύψος, το χρώμα των μαλλιών κ.ά.)·

τούτα δεν είναι άλλα από τις σφραγίδες μιας θείας ακτίνας πάνω στις τρεις υποστάσεις του -την πνευματική, την ψυχική και την υλική-, ακτίνας της οποίας αποτελεί την απόληξη στον κόσμο τούτο.

Έτσι, κάθε ανθρώπινο όν, ως αποτύπωμα της προβολής μίας θείας Ιδέας στον κόσμο της Ύλης, όντας κατά μία θεώρηση τρισυπόστατο, φέρει τη σφραγίδα της Ιδέας αυτής στην όλη του συγκρότηση, δηλαδή στο πνεύμα, στην ψυχή και στο σώμα του, και διαφέρει ως προς την ποικιλία και τη χροιά των ιδιοτήτων που εμφανίζει κατά έναν ορισμένο συνδυασμό και τρόπο, με άλλα λόγια διαφέρει ως προς τη φυσική του προσωπικότητα.

Συνεπώς, η μοναδικότητα αφορά και τις τρεις υποστάσεις του ανθρώπινου όντος.

*

Η Μοναδικότητα είναι τελικά εκείνη που επιτρέπει στην καλώς εννοούμενη αμοιβαιότητα, θεμέλιο κάθε κοινωνικής ζωής, να χρωματίζει τις μεταξύ των ατόμων σχέσεις μέσα σε μια ομάδα.

*

Στην ερωτική διάσταση ειδικότερα, το ότι νιώθουμε έλξη για κάποιο άτομο οφείλεται όχι τόσο στο πλάσμα αυτό καθαυτό που έχουμε απέναντί μας ή στο πλάι μας, αλλά στο τί κόσμους αυτό αφυπνίζει μέσα μας και τούς φέρνει στην επιφάνεια -και τούτο μάλλον ερήμην του-, στο τί ιδέες και συναισθήματα υποκινεί, ανακινεί, ενεργοποιεί εντός μας, στο τί συναισθήματα μάς κάνει να προβάλλουμε πάνω του και κυρίως στο ποιές ψυχολογικές, συναισθηματικές ελλείψεις μας έρχεται να καλύψει.

Φοίβος Πιομπίνος, Περί των μορφών τινά (έκδ. Επτάλοφος, Αθήνα 2022, σσ. 74-75, 75, 93).

λόγω της ανάπτυξης του νευρικού μας συστήματος

έχει βρεθεί πως αρκετά μέταλλα (π.χ. ο σίδηρος, ο χαλκός κ.ά.)
προέρχονται από περιοχές εκτός του ηλιακού μας συστήματος.*

Εκείνο που χαρακτηρίζει και συγχρόνως διαφοροποιεί δομικά, κατασκευαστικά, τον άνθρωπο από όλα τα υπόλοιπα φυσικά όντα της Γής είναι η ποιότητα και η ανάπτυξη του νευρικού του συστήματος, έτσι που η εμφάνιση του ανθρώπου να αποτελεί την κορυφαία πράξη της βιολογικής εξέλιξης στον πλανήτη μας.

Καθώς η εξέλιξη προχωρεί, το νευρικό του σύστημα διαρκώς αναπτύσσεται ποσοτικά και ποιοτικά, και γίνεται πλέον ευαίσθητος δέκτης της πνοής του Θείου Πνεύματος.

Αυτή η ανάπτυξη του νευρικού συστήματος και του εγκεφάλου, που χαρακτηρίζει το ανθρώπινο όν, επέφερε βαθύτατη αλλαγή στην όλη πορεία της εξέλιξης. Έτσι, στο ανθρώπινο όν δεν κληρονομούνται μόνο οι γενετικές ιδιότητες αλλά και οι εμπειρίες που, μέσω του λόγου και της μνήμης, μεταβιβάζονται από γενιά σε γενιά.

Ο άνθρωπος έρχεται στον κόσμο προικισμένος με το δύνασθαι, την κρίση και το αυτεξούσιον, τρία ανεκτίμητα προικιά που τού επιτρέπουν να κάνει, ανά πάσαν στιγμήν του βίου του, ωφέλιμες ή επιζήμιες επιλογές και, ανάλογα, να ελέγχει ή όχι τα ορμέμφυτα, τα οποία διέπουν τη συμπεριφορά όλων των λοιπών έμβιων όντων.

Και τούτο επειδή ο άνθρωπος είναι μορφή Ζωής συνειδητή, ενώ τα ζώα είναι μορφές Ζωής ενστικτώδεις. Άρα μόνο το ανθρώπινο όν είναι συνειδησιακά εξελίξιμο, έχει δηλαδή φύσει τη δυνατότητα, τελειούμενο, να προάγεται συνειδησιακά και να χωρεί στο θείο Υπερσυνείδητο.

*

Η ελεύθερη βούληση του ανθρώπου είναι απόλυτα σεβαστή και απαραβίαστη από το Θείον. Μέσα σε αυτό το πνεύμα βλέπουμε στα Ευαγγέλια τον ίδιο τον Κύριο να απευθύνει εκείνο το ανεπανάληπτο «συ πιστεύεις εις τον υιόν του Θεού;» (Ιω. θ΄, 35) στους ασθενείς και στους παράλυτους που Τον πλησιάζουν, προκειμένου να τούς θεραπεύσει, αφού η θετική τοποθέτησή τους απέναντί Του είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για να μην παραβιαστεί το αυτεξούσιον του ανθρώπου.

Ο Χριστός όμως δεν απαιτεί το ίδιο από τους δαιμονισμένους, αφού αυτοί δεν είναι σε θέση να απαντήσουν, λόγω της κατάληψής τους από τα δαιμόνια και της παρεπόμενης δεινής ψυχοσωματικής τους κατάστασης (Ματθ. θ΄, 27-32).

*

Όλες οι φυσικές μορφές στον κόσμο τούτο της Ύλης είναι μεν εκ του Θεού, είναι μεν εκφράσεις θείων Ιδεών, πλην όμως, καθώς δημιουργήθηκαν για ορισμένο σκοπό, τελούν υπό την επίδραση των πεπερασμένων ορίων του χώρου και του χρόνου, και είναι επομένως προσωρινές, παροδικές, υποκείμενες στην αναπόφευκτη φθορά.

*

Εντούτοις αυτός [ο άνθρωπος], και μόνον αυτός από όλες τις μορφές της Δημιουργίας και ειδικότερα από όλα τα έμβια όντα, εκδηλώνει ευγλωττότερα τη ροή του Πνεύματος μέσα στην Ύλη και έχει, φύσει, τη δυνατότητα, μέσω της ηθικής τελείωσης, δηλαδή της αγνοποίησής του, να εξελιχθεί συνειδησιακά, να περάσει στην αιωνιότητα και, ταυτιζόμενος με τη Ζωή, να ζήσει.

*

'Ολες οι έμβιες μορφές απλώς «υπάρχουν», υφίστανται· μόνον ο άνθρωπος διαθέτει το προνόμιο να έχει συνείδηση της ύπαρξής του, αυτοσυνειδησία, προνόμιο τραγικό όταν πρόκειται για τον ίδιο του τον θάνατο. Έτσι, δεν αρκείται, όπως τα υπόλοιπα έμβια όντα, να «υπάρχει», αλλά αγωνιά για την «ύπαρξή» του και διαλογίζεται, στοχάζεται, φιλοσοφεί, ματαιοπονώντας, γύρω απ' αυτήν.

Η εμπειρική και λογική, αλλά όχι διαισθητική όπως ενδεχομένως για τους άλλους ζώντες οργανισμούς, βεβαιότητα της επερχόμενης, αργά ή γρήγορα, λήξης του βίου του αποτελεί τον πυρήνα της υπαρξιακής του τραγικότητας.

Έτσι κι αλλιώς ο θάνατος δεν υπάρχει ή, ορθότερα, δεν αφορά τον άνθρωπο,
αφού ούτε ο νεκρός αλλά ούτε και ο ζών πεθαίνει.
Επομένως, ο άνθρωπος δεν «πεθαίνει» ποτέ, παρά, μετά την αναχώρησή του
από τούτο τον κόσμο της πλάνης, είτε παραμένει νεκρός,
είτε χωρεί στη Ζωή.**

Φοίβος Πιομπίνος, Περί των μορφών τινά (έκδ. Επτάλοφος, Αθήνα 2022, σσ. 56-57, 60, 67-68, 68-69, 70). -Το αμφιβόλου βεβαιότητος motto εκ του ιδίου (ό.π., σ. 55). Κι η κατακλείδα εκ του ιδίου (ό.π., σ. 69).