πνευματικό και δημόσιο

'Ο,τι κατά την Αρχαιότητα ήταν ιδιωτικό και φυσικό έγινε κατά τον Μεσαίωνα, χάρι στην Εκκλησία, πνευματικό και δημόσιο. Η Εκκλησία δεν πρέπει να πήρε το όνομά της μόνο ως σύναξι των πιστών, αλλά και ως τόπος όπου όλα αποκτούν κοινωνικό χαρακτήρα – έγινε δηλαδή φορεύς πνευματικής αντιλήψεως της κοινωνίας και γι' αυτό επεβλήθη. Ιδιώτης τώρα λογίζεται ο εκτός της πνευματικής της ενότητος φυσικός άνθρωπος. Και η πιο προσωπική πτυχή της ζωής εντάσσεται, μέσω της Εκκλησίας, στον κόσμο των ατρέπτων αξιών και υπ' αυτή την έννοια μετέχει της κοινωνίας. Η μεσαιωνική κοινότης και το ίδιο το κράτος στηρίχθηκαν στην Εκκλησία, επειδή στο σώμα της ανεγνώρισαν ένα κατ' εξοχήν φορέα μεγεθών πνευματικών, που ορίζουν εκτός του συμφέροντος την λειτουργία του κοινωνικού όλου· η σύγχρονη δυτική κοινωνία την εγκαταλείπει υπό την πίεσι των ατομοκεντρικών αξιών που η ίδια δημιουργεί.

Στέλιος Ράμφος, Ιλαρόν φώς του κόσμου (Το όραμα της αλήθειας από το πλατωνικό σπήλαιον στους ευρωπαίους φιλοσόφους των Νέων χρόνων και από εκεί αναδρομικά, στις Τριάδες υπέρ των ιερώς ησυχαζόντων του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά), [έκδ. Αρμός, σ. 353].

η απώλεια της διάρκειας

... η απώλεια της διάρκειας προκαλεί και του νοήματος απώλεια. 'Οταν αδειάζη ο χρόνος από αιωνιότητα, αδειάζει το παρόν από σημασία. Στον μηδενισμό της αιωνιότητος ο άνθρωπος υπάρχει μαζικά ως αναλήθεια με αξία μοναδική την εξουσία. Επειδή ακριβώς η πολιτικοποιημένη συνείδησι είναι αναλήθεια, γι' αυτό δεν υποφέρει την θρησκευτική συνείδησι που βιώνει την αιωνιότητα. Η αναγωγή της εξουσίας σε παναξία ανήκει στις χαρακτηριστικώτερες μορφές του συγχρόνου μηδενισμού. Η δίψα της εξουσίας ως εξουσία και ζωή στον αποκλειστικό του τώρα χρόνο και η πολιτικοποίησι που την εκφράζει υπονομεύουν κάθε αυθεντική πολιτική.

Στέλιος Ράμφος, Ιλαρόν φώς του κόσμου (Το όραμα της αλήθειας από το πλατωνικό σπήλαιον στους ευρωπαίους φιλοσόφους των Νέων χρόνων και από εκεί αναδρομικά, στις Τριάδες υπέρ των ιερώς ησυχαζόντων του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά), [έκδ. Αρμός, σ. 187].

περί ιδιοκτησίας

Ακολουθώντας κυρίως τον Χομπς, ο Ρουσσώ φαντάζεται τον αρχάνθρωπο να ζή χωρίς πονηριές και αδικίες σαν οργανικό στοιχείο της φύσεως, όμως ενώ ο πρώτος διαβλέπει την αιτία της ανθρώπινης διαφθοράς και καταπτώσεως στο αμάρτημα της κακίας, αυτός την εντοπίζει στην ανισότητα, η οποία στηρίζει την κοινωνία και εκτρέφεται αντιστοίχως από εκείνη. Η αρχέγονη αρμονία κατεστράφη, όταν κάποιος περιέφραξε ένα κομμάτι γής και το χαρακτήρισε "δικό του". Το αίσθημα της ιδιοκτησίας ανέτρεψε τον ισόρροπο κοινωνικό ρυθμό.

Στέλιος Ράμφος, Ιλαρόν φώς του κόσμου (Το όραμα της αλήθειας από το πλατωνικό σπήλαιον στους ευρωπαίους φιλοσόφους των Νέων χρόνων και από εκεί αναδρομικά, στις Τριάδες υπέρ των ιερώς ησυχαζόντων του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά), [έκδ. Αρμός, σ. 157].

οίη περ φύλλων γενεή

"μεγαλόψυχε υιέ του Τυδέως (=Διομήδη), τί ερωτάς περί της γενεάς; οία ακριβώς είναι η γενεά των φύλλων, τοιαύτη είναι και των ανδρών. τα φύλλα άλλα μεν ο άνεμος σκορπίζει χάμω, άλλα δε το ανθηρόν δάσος παράγει, επέρχεται δε (τότε) του έαρος η εποχή· τοιουτοτρόπως των ανδρών η γενεά άλλη μεν γίνεται, άλλη δ' αφανίζεται..." (Ζ 145-149)

[στο πρωτότυπο έχει ως εξής:]

"οίη περ φύλλων γενεή, τοίη δε και ανδρών.
φύλλα τα μεν τ' άνεμος χαμάδις χέει, άλλα δε θ' ύλη
τηλεθόωσα φύει, έαρος δ' επιγίγνεται ώρη·
ώς ανδρών γενεή η μεν φύει, η δ' απολήγει. (Ζ 146-149)"

σχόλιον· Τα φύλλα και οι άνθρωποι παραβάλλονται δια το προσωρινόν αμφοτέρων και την ταχείαν διαδοχήν αλλήλων. Κατά ταύτα δεν αξίζει τον κόπον να διηγήται τις τα της οικογενείας. Αλλ' αφού θέλεις (150), θα σοί διηγηθώ (του λέει ο κορινθιακής ποτε καταγωγής Λύκιος τα νυν βασιλιάς Γλαύκος, υιός του Ιππολόχου).


(απόδοση, υπό Α.Ξ. Καραπαναγιώτου (1893), έκδοση βασισμένη στην Ιλιάδα του J. La Roche.)

'Αλλο απόσπασμα από το ίδιο έργο εδωδά.

Αδερφέ μου, ξέρω πως είσαι κ' εσύ κουρασμένος από την ταραχή του κόσμου. 'Ελα, λοιπόν, να πάμε πάλι στα μέρη που ζούσανε εκείνοι οι απλοί άνθρωποι, να ξεφύγουμε για λίγον καιρό από τ' άσπλαχνα τα δόντια ετούτης της ρόδας που γυρίζει δίχως να πάψει, μέρα-νύχτα, και που αλέθει αλύπητα, μυαλά, καρδιές, κορμιά, ψυχές.

Φώτης Κόντογλου, Η νησοπούλα

επί τ' ημύει ασταχύεσσιν

-εννέεααα... οκτώωω... επτάαα... έξιιι... Τα πίκολα στην πλατεία ουρλιάζουν δυνατά μιάν αντίστροφη μέτρηση. Σηκώσαν όλην τη γειτονιά. Κάποιο παιχνίδι χαίρεται η συντροφιά στην παιδική έξω χαρά με τα θεόρατα κορμιά των ευκαλύπτων, που φύλλα των ξεροψημένα έτι φουμάρουν στη Φραγκιά.
Νέα Σελήνη μέσα στον Θεριστή. Φέτα λεπτή. Στίγμα το φως μιάς, δύο, επιτέλους τριών... κάποτε σώμα έξι ημερών. Καθώς η νύχτα πληρώνει με προβολείς το φέγγος της μέρας, πέφτει η αυλαία έκθεσης της εικαστικής· έκθεσις των ημερών. Κόσμος πολύς. Για να δούμε, θα θερίσουμε τους καρπούς μόχθου τόσων μηνών; Ο ήλιος κάβει. Τ' αστάχυα είν' έτοιμα... Κατακίτριν' η θάλασσα, σαν τον πίνακα που κράζει εκ βάθους: uaetcoC. Αμέσως φάντασμα στη μνήμη εγείρεται Van Gogh ο ολλανδός και σχετικές εικόνες ομηρικές (βλ. Β 144-9, Σ 550-6)· την μιά πλέκει μετ' εγκωμίων μεγαλέξαντρος ο Παπαδιαμάντης της νεωτέρας παράδοσης, σ' έργο με τίτλον: Η Μαυρομαντηλού. Εδώ ενδιαφέρουν οι στίχοι· "οξείας δρεπάνας εν χερσίν έχοντες" (Σ 551) ..."επί τ' ημύει (=θερίζαν) ασταχύεσσιν" (Β 148).


------
Από την ΠΡΩΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΕΙΡΗΝΗΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ, ίνα το μήλον της έριδος γίνει αρνάκι, όπως και πρώτα.