Νέστωρ δ᾽ Ἀργείοισιν ἐκέκλετο μακρὸν ἀΰσας·
«ὦ φίλοι ἥρωες Δαναοί, θεράποντες Ἄρηος,
μή τις νῦν ἐνάρων ἐπιβαλλόμενος μετόπισθε
μιμνέτω, ὥς κε πλεῖστα φέρων ἐπὶ νῆας ἵκηται,
ἀλλ᾽ ἄνδρας κτείνωμεν· ἔπειτα δὲ καὶ τὰ ἕκηλοι 70
νεκροὺς ἂμ πεδίον συλήσετε τεθνηῶτας.»
Ὣς εἰπὼν ὄτρυνε μένος καὶ θυμὸν ἑκάστου.
ἔνθα κεν αὖτε Τρῶες ἀρηϊφίλων ὑπ᾽ Ἀχαιῶν
Ἴλιον εἰσανέβησαν ἀναλκείῃσι δαμέντες,
εἰ μὴ ἄρ᾽ Αἰνείᾳ τε καὶ Ἕκτορι εἶπε παραστὰς 75
Πριαμίδης Ἕλενος, οἰωνοπόλων ὄχ᾽ ἄριστος·
«Αἰνεία τε καὶ Ἕκτορ, ἐπεὶ πόνος ὔμμι μάλιστα
Τρώων καὶ Λυκίων ἐγκέκλιται, οὕνεκ᾽ ἄριστοι
πᾶσαν ἐπ᾽ ἰθύν ἐστε μάχεσθαί τε φρονέειν τε,
στῆτ᾽ αὐτοῦ, καὶ λαὸν ἐρυκάκετε πρὸ πυλάων 80
πάντῃ ἐποιχόμενοι, πρὶν αὖτ᾽ ἐν χερσὶ γυναικῶν
φεύγοντας πεσέειν, δηΐοισι δὲ χάρμα γενέσθαι.
αὐτὰρ ἐπεί κε φάλαγγας ἐποτρύνητον ἁπάσας,
ἡμεῖς μὲν Δαναοῖσι μαχησόμεθ᾽ αὖθι μένοντες,
καὶ μάλα τειρόμενοί περ· ἀναγκαίη γὰρ ἐπείγει· 85
Ἕκτορ, ἀτὰρ σὺ πόλιν δὲ μετέρχεο, εἰπὲ δ᾽ ἔπειτα
μητέρι σῇ καὶ ἐμῇ· ἡ δὲ ξυνάγουσα γεραιὰς
νηὸν Ἀθηναίης γλαυκώπιδος ἐν πόλει ἄκρῃ,
οἴξασα κληῗδι θύρας ἱεροῖο δόμοιο,
πέπλον, ὅς οἱ δοκέει χαριέστατος ἠδὲ μέγιστος 90
εἶναι ἐνὶ μεγάρῳ καί οἱ πολὺ φίλτατος αὐτῇ,
θεῖναι Ἀθηναίης ἐπὶ γούνασιν ἠϋκόμοιο,
καί οἱ ὑποσχέσθαι δυοκαίδεκα βοῦς ἐνὶ νηῷ
ἤνις ἠκέστας ἱερευσέμεν, αἴ κ᾽ ἐλεήσῃ
ἄστυ τε καὶ Τρώων ἀλόχους καὶ νήπια τέκνα, 95
ὥς κεν Τυδέος υἱὸν ἀπόσχῃ Ἰλίου ἱρῆς,
ἄγριον αἰχμητήν, κρατερὸν μήστωρα φόβοιο,
ὃν δὴ ἐγὼ κάρτιστον Ἀχαιῶν φημι γενέσθαι.
οὐδ᾽ Ἀχιλῆά ποθ᾽ ὧδέ γ᾽ ἐδείδιμεν, ὄρχαμον ἀνδρῶν,
ὅν πέρ φασι θεᾶς ἐξ ἔμμεναι· ἀλλ᾽ ὅδε λίην 100
μαίνεται, οὐδέ τίς οἱ δύναται μένος ἰσοφαρίζειν.»
Ιλιάς Ζ 66-101
ο Ι. Πολυλάς μεταφέρει:
Και ο Νέστωρ μεγαλόφωνα προς τους Αργείους είπε:
«Ήρωες, φίλοι Δαναοί, θεράποντες του Άρη,
τώρα δια λάφυρα κανείς οπίσω ας μη ξεμείνει,
δια να γυρίσει με πολλά στα γρήγορα καράβια,
αλλ᾽ άνδρες ας φονεύομε· κατόπι με ησυχίαν 70
τα λείψανα θα γδύσετε στρωμένα στην πεδιάδα».
Είπε και εις όλους άναψε το θάρρος της ανδρείας.
Και τότε απ᾽ την σφοδρήν ορμήν των Αχαιών οι Τρώες
στην Ίλιον πάλε ανέβαιναν ανάνδρως συντριμμένοι,
αν ο Πριαμίδης Έλενος, καλός ορνεοσκόπος, 75
δεν έρχονταν στον Έκτορα να ειπεί και στον Αινείαν:
«Αφού σ᾽ όλους ανάμεσα τους Τρώας και Λυκίους,
Αινεία κι Έκτωρ, εις εσάς ο αγώνας κρέμετ᾽ όλος,
ότ᾽ είσθε και στον πόλεμον κι εις πάσαν σκέψιν πρώτοι,
σταθείτε αυτού και τον λαόν κρατείτε πανταχόθεν 80
εμπρός στες πύλες και προτού κυνηγημένοι πέσουν
στων γυναικών τες αγκαλιές και όλοι χαρούν οι εχθροί μας.
Και αφού τες φάλαγγες εσείς παρακινήσετ᾽ όλες,
εμείς εδώ θα μείνομε την μάχην να κρατούμε,
αν και μ᾽ αγώνα φοβερόν, ότι το θέλ᾽ η ανάγκη. 85
Και συ στην πόλιν ν᾽ ανεβείς και λέγε της μητρός μας
επάνω εις την ακρόπολιν αυτή να συναθροίσει
τες σεβαστές γερόντισσες και τον ναόν τον θείον
της γλαυκομάτας Αθηνάς με το κλειδί ν᾽ ανοίξει,
και απ᾽ όσους πέπλους διαλεκτούς στο δώμα της φυλάγει 90
τον μέγαν, τον λαμπρότερον, τον ακριβότερόν της
στης καλοπλέξουδης θεάς τα γόνατα να θέσει,
και δώδεκα να υποσχεθεί χρονιάρικες μοσχάρες
θυσίαν, ίσως η θεά να ελεηθεί θελήσει
την πόλιν, τες γυναίκες μας και τα μικρά παιδιά μας, 95
και απ᾽ την αγίαν Ίλιον μακρύνει τον Τυδείδην,
τον άγριον πολεμιστήν, δεινόν φυγής εργάτην,
που εδείχθηκε των Αχαιών ο πρώτος στην ανδρείαν.
Τόσο δεν μας ετρόμαζεν ο μέγας Αχιλλέας,
αν κι εγεννήθη από θεάν, ως λέγουν, αλλά τούτου100
η μάνητα είναι ακράτητη και αντίσταση δεν έχει».
Σχόλια του J. La Roche στο αρχαίο κείμενο:
66 εκέκλετο: αντί εκεκέλετο, είναι αναδιπλασιασμένος και συγκεκομμένος β΄ αόριστος του κέλομαι.
αύσας: του ήυσα του αύω = φωνάζω.
67 Τοιαύτη είναι η προς τους πολεμιστάς προσφώνησις, όρα Β 79.
68 έναρα: λεία, όπλα φονευθέντος εχθρού, όρα Α 191.
ενάρων επιβαλλόμενος: ρηχνόμενος εις τα έναρα. Έλαβε γενικήν ως αφής.
70 τα: τα έναρα.
έκηλος = ήσυχος. Είχε F, διό δεν εξεθλίβη το α του τα.
71 αμ πεδίον = ανά πεδίον. Της εργασίας και του κόπου δεν εξήρεσεν εαυτόν ο Νέστωρ ειπών κτείνωμεν, την εντεύθεν όμως υλικήν ωφέλειαν, ως συνετός στρατηγός, αφίνει όλην εις τους στρατιώτας λέγων συλήσετε.
συλήσετε μέλλων του συλάω, Έλαβε δύο αιτιατικάς, τα - νεκρούς· διοτι είναι εκδύσεως σημαντικόν.
72 Συχνός στίχος μετά παρακέλευσιν πολεμιστών.
73-118 Κατά συμβουλήν του μάντεως Έλενου ο Έκτωρ έρχεται εις την πόλιν, ίνα διατάξη τας Τρωάδας να παρακαλέσουν την Αθηνάν.
73 αύτε = πάλιν, όπως άλλοτε, ότε ήν παρών και ο Αχιλλεύς. υπ' Αχαιών: ποιητικόν αίτιον του εισανέβησαν, περιέχοντος παθητικήν έννοιαν, όρα Α 242.
74 εισανέβησάν κεν = ηναγκάσθησαν αν εισαναβήναι. Η εις την Ίλιον είσοδος ήν συγχρ'ονως και άνοδος· διότι αφ' υψηλού έκειτο. Διά τούτο έλαβε και την ανά το ρήμα.
αναλκείησι: αίτιον αναγκαστικόν του δαμέντες. αναλκείη είναι αφηρημένον του άναλκις. Ο πληθυντικός των αφηρημένων τίθεται διά τας εν διαφόροις περιστάσεσιν ή προσώποις, όπως εδώ, εμφανίσεις αυτών.
76 οιωνοπόλος: (πολέω, πέλομαι) = ο αναστρεφόμενος με τους οιωνούς.
όχα Εκ του έχω, συχνότερον λέγεται έξοχα = εξόχως, λίαν, μόνον μετά του άριστος τίθεται. Η τοιαύτη σημασία της ρίζας οχ- του έχω φαίνεται και εις τα σύνθετα εξέχω, υπερέχω, υπέροχος.
77 Προς τω Έκτορι αναφέρει τον Αινείαν ως τον επισημότατονμετ' αυτόν Τρώα και μέγιστα ενδιαφερόμενον.
επεί...: ταύτα αιτιολογούσι το διατί προς αυτούς μάλιστα αποτείνεται.
πόνος: πολεμική εργασία, πολεμικός αγών, αγών μάχης.
78 Τρώων και Λυκίων: γενική του όλου. Οι Λύκιοι ήσαν οι επισημότεροι των επικούρων· διό προς τω Τρώων ετέθη και Λυκίων, το μέρος δηλ. αντί του όλου επικούρων.
εγκέκλιται = επίκειται, βαρύνει. Εξ αυτού εξαρτάται το ύμμι.
ούνεκα: εκ των ού ένεκα, κατ' αρχάς εσήμαινεν: ένεκα του οποίου. είτα απολεσθείσης της αναφορικής σημασίας σημαίνει α΄) διότι, β΄) ότι.
79 πάσαν επί ιθύν: διά πάντα σκοπόν, προς πάσαν επιχείρησιν. Το μάχεσθαι είναι επεξήγησις του ιθύν. ιθύς είναι επίθετον (= ευθύς), ουσιαστικόν (= ευθύτης), επίρρημα ιθύς και ιθύ (= κατ' ευθείαν, κατεπάνω.
80 πυλάων: των Σκαιών πυλών. Η προς την πεδιάδα πύλη, ήτις εις τρία χωρία (Ε 789, Χ 194, 413) λέγεται και πύλαι Δαρδάνιαι. Άλλας πύλας ο Όμηρος δεν αναφέρει.
ερυκάκετε: προστακτική του αορ. ηρύκακον ερύκακον του ερύκω = κρατήσατε, σταματήσατε.
81 εν χερσί γυναικών πεσέειν: προς ανακούφισιν από του καμάτου και της φυγής. Είναι υβριστική έκφρασι αισχίστην φυγήν δηλούσα· διότι το παλληκάρι ουδέποτε αφίνει τα όπλα, ίνα καταφύγη εις το άσυλον του οίκου, ως ο Πάρις εν τη ραψωδία Γ.
γυναικών: πλησίον ήσαν αύται και περί τας Σκαιάς πύλας, ίνα ερωτώσι πάντα προσεχόμενον.
82 φεύγοντας: κατά σύνεσιν αναφέρεται εις τον λαόν (80).
πεσέειν = πεσείν του έπεσον.
δηίοισι: τα ηί πάσχουσι συνίζησιν.
84 ημείς μεν: αντιτίθεται προς το ατάρ συ (86) = οι άλλοι μεν ημείς.
αύθι: αυτού, επί του πεδίου της μάχης. Προήλθεν εκ του αυτόθι διά συγκοπής.
85 τειρώ -όμαι = καταβασανίζω, κατατρύχω.
επείγει: απολύτως κείται. Ευκόλως όμως εννοείται: ημάς.
87 μητέρι σή και εμή: εις την κοινήν ημών μητέρα.
ή δε: υποκείμενο κατ' οομαστικήν του θείναι (92) διότι τούτο αναπληροί προστακτικήν.
ξυνάγουσα = μεθ' εαυτής άγουσα. Κατ' ενεστώτα ετέθη, διότι εκφράζει πράξιν, η οποία ήρχισε μεν πρότερον, αλλ' εξακολουθεί να ήναι σύγχρονος προς την κυρίαν θείναι, ενω το οίξα σα είναι πράξις ηγουμένη.
88 νηόν: αιτιατική απρόθετος δηλούσα τέρμα. Ο Όμηρος λέγει νηός όχι ναός. Εκ του ναίω = κατοικώ, σημαίνει λοιπόν οίκον, κατ' εξοχήν δε τον οίκον θεού, τον ναόν.
γλαυκώπις: εκ του γλαυκός (= λαμπρός, σπινθηροβόλος) και ωψ. Έχουσα αστράπτοντας οφθαλμούςΕίναι επίθετον της Αθηνάς αλλά ευρίσκεται και μόνον του ως ουσιαστικόν, Θ 373 κ.α..
πόλει άκρη = ακροπόλει, Περγάμω.
89 οίγνυμι αόριστος ώιξα και ώξα, μετοχή οίξας -ασα.
. οίξασα = διατάξασα ν' ανοίξουν. Εν 298 ανοίγει η Θεανώ.
κληίς: ήτο α) μοχλός κλείων έσωθεν τηνν θύραν β) δρεπανοειδές εκ μετάλλου όργανον, δι' ού έξωθεν απωθούντες τον μοχλόν ήνοιγον.
ιερός δόμος = νηός (88).
90 πέπλος: παν ύφασμα, όθεν κάλυμμα, σκέπασμα, είτα γυναικείος επενδύτης. Ην εσθής γυναικεία ποδήρης συγκρατουμένη μεν διά περονών ουχί μακράν των ώμων, έχουσα δε σχισμήν ανοικτήν εις μίαν των πλευρών. Αφελκομένων των περονων κατωλίσθαινεν ο πέπλος.
91 μέγαρον: ενταύθα γυναικείος θάλαμος. Εκ του μέγας· σημαίνει κυρίως μέγα δωμάτιον λ.χ. το ενδιαίτημα των ανδρών το μέγιστον της οικίας, αλλά και τον γυναικείον θάλαμον. Κατά πληθυντικόν σημαίνει την κατοικίαν εν γένει, τα παλάτια.
οι αυτοί = εαυτή. Αι αυτοπαθείς αντωνυμίαι είναι αναλελυμέναι.
92 θείναι υποσχέσθαι: απαρέμφατα αντί προστακτικών.
επί γούνασιν: επί των γονάτων του καθημένου της Αθηνάς αγάλματος, ό ήτο ξύλινον. ξόανα δε τα τοιαύτα εκαλούντο και ως λίαν άμορφα τα ενέδυον και εκάλλυνον ανθρωπίνως. Τοιούτον σκοπόν είχεν η αφιέρωσις του πέπλου. Και επί της ιστορικής εποχής εσώζοντο ξόανα λίαν τιμώμενα, καλλυνόμενα δε και ενδυόμενα. Τα σωζόμενα λίθινα της Αθηνάς αγάλματα, όντα μίμησις των έτι αρχαιοτέρων ξοάνων, καθημένην επίσης παριστώσι την θεάν.
93 υποσχέσθαι: αντικ.: ιερευσέμεν, ού αντικείμενον βους.
94 ήνις συνηρημένον αντί ήνιας = λαμπράς.
ήκεστος ηκέστη = ακέντητος, αδάμαστος. Κυρίως ην άκεστος εκ του στερητικού α και κεστός, ό εκ του κεντέω). Την ηκέστην βουν λέγει και αδμήτην Κ 293. Αμφότερα σημαίνουσι την μη υποβληθείσαν έτι εις εργασίαν και ζυγόν, ότε ην άχρηστος προς θυσίαν.
ιερευσέμεν = θύσειν. Υποκ. ημάς. ιερεύω = σφάζω, θυσιάζω.
αι κ' ελεήση: πλαγία ερώτησις εξαρτωμένη εκ προτάσεων περιεχουσών έννοιαν αποπείρας.
97 μήστωρα φόβοιο = ο σκεπτόμενος την φυγήν (των άλλων), όπως λέγεται μήδεσθαί τινι όλεθρον = σκέπτομαι την καταστροφήν τινός.
99 ποτε ότε, δηλ. ελάμβανε μέρος εις τας μάχας.
ώδε: τόσον πολύ, όπως τώρα.
100 όν περ: τον οποίον όμως, μόλα ταύτα.
θεάς: εξαρτάται εκ της προθέσεως του εξέμμεναι. Ως υιός θεάς φυσικόν είναι να ήναι επίφοβος.
εξέμμεναι αντί εξείναι.
101 μένος: αιτιατική αναφοράς.
ισοφαρίζειν: εκ των ίσος φέρειν. Ενηλλάχθη το α προς το ε, ως εν τω φαρέτρη. = αντιπαραβάλλομαι, αμιλλώμαι.
Τα σχόλια από την έκδοση Παπαδήμα: Ομήρου Ιλιάς Α. Καραπαναγιώτου (1893).
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου