ας πορευτεί στον κόσμο κουβαλώντας το βάρος τής ελευθερίας του

Διάλεξα μιά-μιά τις λέξεις μου και τις έβαλα
-χωρίς εκζήτηση και σχολαστικότητα, πιστεύω-,
σε μια αρμονική σειρά, όπως κάνει ο καλός συλλέκτης με τα κοχύλια του,
όχι για να τα «δείχνει», μα και για να τα κάνει να ζωντανεύουν και να ομιλούν,
να λένε ιστορίες για τις βαθειές θάλασσες από όπου έχουν αλιευθεί,
ιστορίες που αξίζει τα ειπωθούν με τρόπο που δεν έχει τριφτεί
και δεν έχει καεί από τη φλυαρία.*

-αν και είναι κάπως υπερβολή να το πώ, θα το πώ-,
δούλεψα χαράζοντας μια-μια τις λέξεις μου,
όπως ο μουζικός διαλέγει μια-μια τις νότες του,
όχι αυθαίρετα και εική ως έτυχε, αλλά σε αντιστοιχία, αναλογία,
αρμονία και κατάλληλη απόσταση από τις διπλανές της
και με τις απαραίτητες παύσεις και σιωπές,
που είναι βέβαια ενίοτε σημαντικότερες από τις ίδιες τις νότες...**

Όσο μεγαλώνω τόσο περισσότερο καταλαβαίνω αυτό που είπε ο Καζαντζάκης, ότι όποιος γεννιέται σε αυτόν τον τόπο έχει, θέλει, δεν θέλει, μεγάλη ευθύνη. Όχι απαραίτητα να αλλάξει τον κόσμο ή τούς άλλους αλλά πρωτίστως τον εαυτό του. Και καθώς θα τόν αλλάζει μπορεί και να αρχίζει να αλλάζει και ο κόσμος γύρω του. Όμως και να μην αλλάξει ο κόσμος, δεν πειράζει και τόσο. Αρκεί που πήγε έστω και έναν πόντο πιο κοντά στους άλλους ανθρώπους ο ίδιος, έναν πόντο πιο κοντά στον Θεό.

Γιατί η πίστη στο Θεό δεν είναι δόγμα μήτε πεποίθηση μήτε ιδέα μήτε απλό συναίσθημα ή φαντασία μήτε συνήθεια μήτε τελετουργικό. Η πίστη στον Θεό είναι πράξη ενεργού αγάπης προς τούς άλλους με ελεύθερη συνείδηση.

Γιατί κατά μία ερμηνεία, που ασπάζομαι, ο Σταυρός που έστησε κάποτε κάποιος Ναζωραίος είναι αυτή η ελεύθερη συνείδηση. Άλλωστε ο ίδιος είπε ότι όποιος θέλει να Τον ακολουθήσει, ας σηκώσει τον Σταυρό του, δηλαδή ας πορευτεί στον κόσμο κουβαλώντας το βάρος τής ελευθερίας του.

Γι' αυτό δεν ανάγκασε κανέναν να πιστέψει σε Αυτόν όπως παραδίδουν και οι τρείς πειρασμοί στην έρημο. Η ελεύθερη συνείδηση είναι το σημείο που ο ελληνισμός συναντά τη διδασκαλία του Χριστού και γι' αυτό νομίζω είναι τόσο σημαντική και ατομικά και συλλογικά και για εμάς τούς νεότερους Έλληνες.

Ο Σταυρός συμβολίζει ακόμη την τραγικότητα τού ανθρώπου, που μάς δίδαξε πρώτη η αρχαιοελληνική τραγωδία. Άγνοια, χάος, πάθη, πόνος, θάνατος. Και όποιος άνθρωπος χάσει την αίσθηση τής τραγικότητάς του, χάνει και την αίσθηση τής ελευθερίας του.

Το κρισιμότερο όμως όλων είναι ότι και αυτή η ελεύθερη συνείδηση δεν είναι το αγαθό, αλλά η οδός προς το αγαθό. […]

Αντώνης Δημόπουλος (δικηγόρος), «Σημείο συνάντησης», εν περιοδικό Απόπλους (τ. 97-98, Σάμος, Φθιν.-Χειμ. 2023-2024, σ. 131).

Είναι χρήσιμο όπως θυμόμαστε τις καλές πράξεις των ανθρώπων,
να θυμόμαστε και τις πράξεις κακίας τις εδικές μας και των άλλων,
όχι για να τις συγχωρούμε -τόσο συγκαταβατικός και υποχωρητικός
προς το Κακό και την ανθρώπινη Ανοησία ποτέ δεν υπήρξα-,
είμαι σίγουρος ότι μερικά πράγματα, είναι και πρέπει να
παραμένουν ασυγχώρητα στη ζωή, αν μη τι άλλο
για να το ξανασκεφτόμαστε προτού το πράξομε.
Άλλωστε ο φθόνος και η κακία πάντα πάνε αντάμα με την ασχήμια,
η ίδια η κακία είναι η ασχημότερη ασχήμια.***

-----
* Στα motto και την κατακλείδα απόλογοι του Παναγιώτη Κουσαθανά, στο περιοδικό Οροπέδιο (τ. 25, Καλοκαίρι 2022, σσ. 200, 187, 117).