τρεις γενεαίς βλασφημίαις

Ξαγρύπνησα
να φιλώ
στο στόμα
τον ουρανό.
[Πανσέληνος 24.6.2021]*

Ο Μελέτιος [Πηγάς] θέτει διά στόματος του Ξένου ερωτήματα, τα οποία απασχολούν την Ορθόδοξη θεολογία αναφορικά με τη Δυτική Εκκλησία, άρα και τον Ρωμαιοκαθολικισμό και με τον νεοπαγή Προτεσταντισμό.

Ωστόσο, στο ερώτημα του Ξένου αν ο Νέος πιστεύει «εις ένα Θεόν», η απάντηση είναι θετική: «Ναίσκε, εις ένα Θεόν πιστεύω. Διότις μίαν αρχήν χωρίς αρχήν, αΐδιον και πανταίτιον, ομολογούμεν και κηρύττομεν, μίαν ουσίαν, μία φύσιν, άναρχον, αΐδιον, ατελεύτητον· και ούτω φεύγομεν τρία κακά, τρεις γενεαίς βλασφημίαις» (149, 343-346).

Το πρώτο μέγα κακό είναι η βλασφημία «του άφρονος και τρελ[λ]ού, όπου έβαλεν εις την καρδίαν του την άθεον εκείνην ασέβειαν ότι τάχατες δεν είναι[δεν υπάρχει] Θεός» (149, 346-348). [...]

Το «δεύτερον και ίσον κακόν [είναι] του δυσσεβούς Μανιχαίου, όπου εφαντάστηκεν πως να είναι δύο αρχαίς, ήγουν δύο βασιλείαις, μιά του καλού, και άλλη του κακού, ισοδύναμαις και συναΐδιαις, και δεν γνωρίζοντας ο τρισκατάρατος πως... δεν είναι εμπορετόν να είναι ισοδύναμον το κακόν του καλού» (149, 349-356). [...]

«Το τρίτον κακόν..., είναι η πολύθεος πλάνη των Ελλήνων [=των ειδωλολατρών], οι οποίοι εκαταστένασι πολλούς χορούς θεών, θεοποιούντες την κτίσιν και τα κτίσματα, και αυτά τα έργα των χειρών τους, ..., δεν έχοντας επίγνωσιν του αληθινού Θεού» (150, 363-368).

Η πίεση την οποία ασκεί ο Ξένος, προκειμένου να λάβει απάντηση για την ορθοδοξία του Νέου, δεν τελειώνει εδώ με τη διαβεβαίωσή του ότι αποφεύγει: α) την αθεΐα των αφρόνων, β) τη Μανιχαϊκή δυαρχία και γ) την πολυθεΐα των Ελλήνων.

Γι' αυτό και τον προκαλεί λέγοντάς του ότι συμπίπτει «με τους Εβραίους, οι οποίοι και εκείνοι ένα Θεόν πιστεύουσι και ομολογούσιν» (150, 373-374).

Και πάλι, όμως, η απάντηση του Νέου είναι σαφέστατη: «Ώσκε, δεν ομοφωνώ με τους Εβραίους» (150, 375). Ομολογούν, βεβαίως, οι Εβραίοι ένα Θεόν, αγνοούν όμως το μυστήριο της Αγίας Τριάδος, το τρισυπόστατο του Χριστιανικού Θεού. Το παράδοξο, βεβαίως, για τον Νέο είναι ότι «διαβάζουσιν και οι Εβραίοι (την Αγία Γραφή), αμέ δε την γνωρίζουσι» (150, 390). Ο Νέος στηρίζει την άποψή του στο γεγονός ότι ήδη στην Π.Δ. γίνεται λόγος για τα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδος. [...]

Ενώ λοιπόν, υπάρχει καθαρά προτύπωση του τρισυποστάτου του Θεού ήδη στην Π.Δ., οι Εβραίοι δεν «γνωρίζουσι το μυστήριον της αγίας Τριάδος του ενός Θεού, αλλά μηδέ παραδέχουνταί το ποσώς, τόσον είναι δα τετυφλωμένοι, οι πεπωρωμένοι και απερίτμητοι τη καρδία ... και δεν γινώσκουσιν ά αναγινώσκουσιν» (151, 401-404).

Πρότι τα διαλεγόμενα πρόσωπα έδειξαν ικανοποίηση για την πίστη των Ορθοδόξων στον «τρισυπόστατον ένα Θεόν», ο Ξένος δεν σταματά τις ερωτήσεις περί του Τριαδικού δόγματος, για να τονίσει ο Νέος: «πλην δεν δύναται τινάς και μέγας νους, και καθάριος να εννοήση τόσον μυστήριον, και διά τούτο δεν δύνεται (sic) και γλώσσα να το λαλήση διότι ανέκφραστα είναι τα ακατάληπτα» (151, 420-422).

*

[...] κείμενο του Διαλόγου - Κατήχησης ενός ρέκτη, δυστυχώς βραχύβιου πατριάρχη (κοιμήθηκε το 1601 σε ηλικία 52 ετών), του Μελετίου Πηγά. Κατέλιπε, ωστόσο, πλούσιο συγγραφικό έργο, προϊόν της λιπαράς θεολογικής του παιδείας και της πολυσχιδούς και πάντοτε προς το συμφέρον της αγωνιζόμενης Ορθόδοξης Εκκλησίας δράσεώς του εν μέσω της Οθωμανοκρατίας, αντεπεξερχόμενος, επίσης, επιτυχώς έναντι των προσηλυτιστικών ενεργειών τόσο του Ρωμαιοκαθολικισμού (περίπτωση της Ουνίας), όσο και του νεοπαγούς Προτεσταντισμού (περίπτωση π.χ. μεταξύ άλλων και του όρου Μετουσίωσις του άρτου και του οίνου σε σώμα και αίμα Χριστού στο μυστήριο της θ. Ευχαριστίας.

Έρχεται Άνοιξη που και τα δέντρα θ’ αναστηθούνε.**

Νικόλαος Εμμ. Τζιράκης, Μελετίου [Πηγά], Διάλογος Ωνομασμένος Χριστιανός (ανάτυπον στην Μνήμη π. Γεωργίου Μεταλληνού, Αθήνα 2021, σσ. 202, 202, 204, 204-205, 190).

-----
* Το motto του π. Γ. Λέκκα, ετέθη ως motto στην νέα του συλλογή 33 ποιήματα για την Ελένη (έκδ. Εν πλώ, Αθήνα 2025, σ. 7). Απ’ την ίδια συλλογή κι ο στίχος της κατακλείδας (ό.π., σ. 56).