να διδάξει τους υπόδουλους Έλληνες και τον Ελληνισμό

Η κυριαρχούσα άποψη είναι ότι, ο Ρήγας εξέδωσε τη Χάρτα για να καταδείξει 'εικονογραφικά' και να διδάξει τους υπόδουλους Έλληνες και τον Ελληνισμό γενικότερα «τί έχασε, τί έχει, τί τού πρέπει». Να δείξει από πού κατάγεται και τί μέλλον τού αξίζει. Γι' αυτό πάνω στο γεωγραφικό υπόβαθρο της Χάρτας χαράχτηκε η Ιστορία και η δόξα των Ελλήνων,

αναγράφονται τα μεγάλα γεγονότα της ιστορικής τους πορείας, οι νίκες τους, η πολιτική οργάνωση των αρχαίων προγόνων, καταγράφονται οι ήρωες και σημειώνονται χρονολογίες σταθμοί. Και όλα αυτά ανάμεσα σε πλήθος αρχαίων νομισμάτων, που αποτελούν ένα από τα κύρια θέματα της Χάρτας.

Απεικονίζονται και στις δύο όψεις τους, εκατόν εξήντα δύο νομίσματα της αρχαιοελληνικής, ρωμαϊκής και βυζαντινής περιόδου, συχνότερα δώδεκα ανά φύλλο· [...] Μόνο το ένα τρίτο των νομισμάτων έχει γεωγραφική συνάφεια με τις περιοχές που απεικονίζονται στα φύλλα. Τα νομίσματα αυτά [...] έχουν όλα εντοπισθεί από την ιστορική νομισματική έρευνα.

*

Η Χάρτα φέρει «ρόδο ανέμων» ιταλικού τύπου, με τριανταδύο διευθύνσεις, αλλά γαλλικό συμβολισμό για το Βορρά (το κρίνο) και το Νότο. Επίσης υπόμνημα με δεκαεννέα επεξηγήσεις συμβόλων, ενώ τα πολυπληθή τοπωνύμια καταγράφονται και στην αρχαία και στην νέα εκφορά τους.

*

Το τοπογραφικό των Φερών μαζί με εκείνο της Αθήνας και Πειραιά έχουν τοποθετηθεί στο «μνημειακό» φύλλο του Τίτλου, μαζί με το μεγαλύτερο πλήθος των νομισμάτων, μία επιλογή που εκτός της προφανούς τιμής στη γενέθλια πόλη, ίσως να υπονοεί ή να υποδεικνύει το ρόλο της Αθήνας ως μελλοντικής άρχουσας πόλης της Νέας Ελλάδας.

Η διαφορετικότητα του τοπογραφήματος των Φερών, όπως και της Κωνσταντινούπολης οδηγεί στο συμπέρασμα ότι είναι έργα του Ρήγα, ίσως αρκετά πριν από τα επτά τοπογραφήματα του Barbie du Bocage, που περιλαμβάνει η Χάρτα.

*

[...] δεν μπορεί να διαφύγει, ακόμη και από τον απρόσεκτο παρατηρητή της Χάρτας, η σαφής γεωγραφική αναφορά της στη Γ΄, Δ΄, Ε΄ και ΣΤ΄ Διοίκηση της Ρωμαϊκής (ή Ρωμανικής) Αυτοκρατορίας όπως αναδιατάχθηκε από τον Διοκλητιανό σε δυτική και ανατολική Αυτοκρατορία (Γ΄, Asiana -δυτικό τμήμα [ενν. Μικράς Ασίας]· Δ΄, Thraciae· Ε΄, Moesiarum· ΣΤ΄, Pannoniarum).

Οι Διοικήσεις αυτές είναι σαφέστατα τμήματα της Ανατολικής Αυτοκρατορίας. Έτσι εξηγείται και η απουσία της Μεγάλης Ελλάδας (νότια Ιταλία και ανατολική Σικελία) από τη Χάρτα, ενώ υπάρχει άφθονος χώρος, στο γεωγραφικό παράθυρο του Ρήγα, για την απεικόνιση της περιοχής αυτής του αρχαίου Ελληνισμού. Η απουσία ερμηνεύεται από το ότι η περιοχή αυτή ανήκει στην Ζ΄Διοίκηση (italiciana) του Μαξιμιανού, δηλαδή στο δυτικό τμήμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Είναι χαρακτηριστικό ότι στο μέρος εκείνο ο Ρήγας τοποθετεί το αυτοτελές φύλλο της Κωνσταντινούπολης και το φύλλο του 'μνημειακού' Τίτλου της Χάρτας!

Δημήτριος Καραμπερόπουλος, «Μηνύματα του Ρήγα Βελεστινλή μέσα από τη δωδεκάφυλλη Χάρτα του» εν 200 Χρόνια της Χάρτας του Ρήγα 1797-1997. Πρακτικά Επιστ. Ημερίδας. Κοζάνη, 18 Οκτωβρίου 1997 (έκδ. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1998, σσ. 71-72, 72, 73, 73).