Σάββατο, 21 Οκτωβρίου 2017

ως προς άωρον παιδίον


Ουδέποτε ψυχή διά των οφθαλμών εκχεομένη κατώρθωσε να περιβάλη το άωρον και ατελές έτι σώμα της διά τοσαύτης θερμής λάμψεως, ώστε εν ριπή οφθαλμού να εκμηδενίση τας της σαρκός ατελείας, δανείζουσα εις την ύλην τον άχρονον, τον αιώνιον τύπον της ιδίας αυτής τελειότητος. Η Μάσιγγα δεν ήτο πλέον το αγοροειδές κοράσιον της πρώτης εν τω ατμοπλοίω συναντήσεώς μου.


*

Το φαινόμενον τούτο διετέλει εις προφανή αντίφασιν προς τους εξωτερικούς της κόρης χαρακτήρας. Όσον τραχεία και αρρενωπός ήτον η έκφρασις του προσώπου της, τόσον τρυφερά και υπερφυώς γυναικεία εξεδηλούτο η ψυχή αυτής εν τω γέλωτι. Ενόσω την έβλεπες εφέρεσο προς αυτήν ως προς άωρον παιδίον όταν την ήκουες ηναγκάζεσο να την φαντάζεσαι ως το μόνον ιδανικόν ωρίμου παρθενικής τελειότητος.


Γεώργιος Βιζυηνός, Ποίος ήτον ο φονεύς του αδελφού μου, δημοσιευμένο κι εδωδά, στην ιστοσελίδα του Σπουδαστηρίου του Νέου Ελληνισμού. Διαπλέκται ο στοχασμός του συγγραφέα γύρω από μιαν αντίθεση με την ηγαπημένη μου λεξούλα. Ο ίδιος.

Τρίτη, 17 Οκτωβρίου 2017

η τέχνη του βιολιού


Σκεφτήκαμε ποτέ ότι άλλο είναι το σώμα μας και άλλο, ριζικά διαφορετικό, η συνείδησή μας; Η διαφορά υπάρχει και μεγαλουργεί, υπό την έννοια ότι, βασισμένη σιωπηρά και αρχαϊκά στην υποθήκη του σώματος, η συνείδηση έχει τη δυνατότητα να ανέρχεται από το κατώτερο στο ανώτερο.

Στην τέχνη του βιολιού παρατηρούμε κάτι ανάλογο. Όλα τα υλικά στελέχη του οργάνου (κλειδιά, χορδές, δοξάρι, χέρι, χορδοστάτης, καβαλάρης, θηλές) απαρτίζουν το σώμα του, κατασκευασμένο από ανθρώπινο χέρι, ενώ η μουσική ασφαλώς είναι κάτι έτερο.

Το εξόχως ιδιάζον στη λειτουργία αυτού του υλικότατου σώματος είναι η «ψυχή», «ένα λεπτό ραβδάκι από πεύκο που μεταβιβάζει τις ταλαντώσεις των χορδών στη ράχη του οργάνου, συμβάλλοντας έτσι στη διαμόρφωση του χαρακτηριστικού ήχου».

Κωστής Παπαγιώργης, Ο εαυτός (έκδ. Καστανιώτης, Αθήνα 2016, σ. 44).

Παρασκευή, 13 Οκτωβρίου 2017

η ηρεμία του Εσκιμώου


[...] Το βρέφος των Εσκιμώων για παράδειγμα το κρατά η μητέρα γυμνό στη ράχη της και έτσι η κοιλιά του δέχεται τη ζεστασιά του κορμιού της. Όταν το μωρό νιώθει πείνα, ξύνει τη ράχη της και βυζαίνει το δέρμα της, όταν πάλι θέλει να κάνει την ανάγκη του ουρεί και αφοδεύει χωρίς να εγκαταλείπει τη μητρική ράχη.

Το παράδειγμα είναι ανθρωπολογικό βέβαια, πλην όμως το γεγονός ότοι η μητέρα προλαβαίνει όλες τις ανάγκες του βρέφους διά της αφής μπορεί να εξηγήσει γιατί το μωρό σπανίως καταφεύγει στο κλάμα. Έτι εξηγείται και η μεταγενέστερη ηρεμία του Εσκιμώου μπροστά στις αναποδιές και τις κακοτυχίες. [...]

Κωστής Παπαγιώργης, Ο εαυτός (έκδ. Καστανιώτης, Αθήνα 2016, σ. 80).

Δευτέρα, 9 Οκτωβρίου 2017

η άρνηση της φύσης


Το ζώο ταυτίζεται με το φύλο του γιατί είναι το ίδιο το φύλο του. Η θηλυκή τίγρη είναι θηλυκή τίγρη και τίποτ' αλλο, κι ακόμη είναι όπως μια οποιαδήποτε άλλη θηλυκή τίγρη: οι διαφορές τους είναι ποσοτικές. Ενώ ο άνθρωπος είναι η άρνηση της φύσης, διαχωρίζεται απ' αυτήν και διεκδικεί έναν χώρο πάνω και πέρα: είναι αντιφυσιολογικός.

Ο οργασμός είναι κάτι ξένο προς το πνεύμα. Αυτό είναι το θεμελιώδες. Το εγώ ανακαλύπτει τον οργασμό όπως ανακαλύπτει το χαλάζι, τα μυρμήγκια και τη θάλασσα: ανακαλύπτει τη φύση.

Ο νέος που ερωτεύεται και πολιορκείται από τη φὐση είναι σίγουρος για την «ελευθερία» του, θεωρεί την ερωτική τάση Τάση Του και παραδίνεται σ' αυτή τη φορά που τον συνεπαίρνει συνολικά προς τον βυθό της φύσης. Δεν υποψιάζεται ότι επωμίζεται ένα μέρος της φύσης, νιώθει αυτόνομος ενώ είναι ετερόνομος.

Αυτή η βαθιά αντἰφαση, η συμπιεσμένη ετερονομία που συστέλλει φύλο και πρόσωπο είναι που τού διαφεύγει. Από τη στιγμή που θ' αρχίσει να νιώθει (απλός) φορέας κι όχι αυτόνομος, τὀτε ίσως αρχίσει να ανακαλύπτει τη μυστική υφή της ερωτικής έλξης.

*

Ωστόσο, γιατἰ αυτή η επιμονή στην προβολή του οργασμού τη στιγμή που υπάρχει ο απέραντος έρωτας της ψυχής; Κανείς δεν σκέφτεται να αναιρέσει τον τελευταίο, πρέπει να τονιστεί όμως κάτι ουσιώδες: ο κόσμος του συναισθήματος, της λέξης και της σκέψης (ψυχή) είναι ετερογενής προς τον κόσμο της θωπείας, της έλξης και του οργασμού (φύση), αλληλοαναιρούνται αντί να αλληλοσυμπληρώνονται.

Έτσι, καθώς το συναίσθημα τείνει να αποκτήσει τη σφαιρικότητά του κατακτώντας τον άλλον, καλεί σε βοήθεια τον οργασμό (η σκέψη γεννώ τη θωπεία κι η θωπεία τη σκέψη),

ο οποίος όμως διαλύει ό,τι ακριβώς κλήθηκε να ολοκληρώσει διεκδικὠντας τη σφαιρικότητα για τον εαυτό του.

Η φύση πετυχαίνει πάντα, η ψυχή σπάνια. Αυτή η διαφορά επιπέδων, η αντιθετική φορά, είναι που κάνει διστακτικό τον προσεχτικό εραστή (τη στιγμή του οργασμού η μία γυναίκα είναι όλες μαζί οι γυναίκες) και απομυθοποιεί τον έρωτα.

Ενώ στο συναίσθημα ο άλλος δίνεται σαν πρόσωπο, μοναδικό (ΑΝΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΤΟ), στον οργασμό αφοπλίζεται από τη μοναδικότητά του, γίνεται φύλο (ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΙΜΟ). Ο οργαμός αποπροσωποποιεί ό,τι προσωποποιεί το συναίσθημα, σβήνει τα ίχνη του δεσμού, γεννά την απαίτηση του τρίτου.

Ο άνθρωπος είναι άνθρωπος στο μέτρο που ξεφεύγει από τη φύση κι όμως για να βυθιστεί στην ερωτική πληρότητα θα πρέπει να υποχωρήσει στη φύση. Δηλαδή: η φύση δεν χρησιμοποιείται από τον άνθρωπο, τον χρησιμοποιεί. [...]

Κωστής Παπαγιώργης, Ο εαυτός (έκδ. Καστανιώτης, Αθήνα 2016, σσ. 144-146).

Πέμπτη, 5 Οκτωβρίου 2017

το ομοίωμα ανοιχτής παλάμης και η μούτζα


[...] η μούτζα δίνεται πάντα με το δεξί χέρι [...]. Η μούτζα, το φάσκελο, ή το σφάκελο είναι μία από τις πιο συνηθισμένες υβριστικές χειρονομίες του ελληνικού λαού. Αφήνοντας κατά μέρος την ετυμολογία του όρου και την πρώτη σημασία της χειρονομίας, αν ήταν δηλαδή αρχικά αποτροπαϊκή ή εξ αρχής υβριστική ή και τα δύο μαζί, επίσης τι ήταν αυτό που τη δημιούργησε και την επέβαλε, ένα είναι βέβαιο, ότι μόνο στον ελληνικό λαό έχει σημασία βρισιάς και κατάρας. Από το 15ο αιώνα τουλάχιστον το ρήμα σφακελίζειν ήταν συνώνυμο του ονειδίζειν, αλλά καμιά πληροφορία δεν είχαμε μέχρι τώρα γι' αυτή την ίδια τη χειρονομία, που για πρώτη φορά, απ' όσο ξέρουμε, απεικονίζεται στα Τριάντα.

Στη σκηνή της Κρίσης και απόνιψης του Πιλάτου, ο στρατιώτης που οδηγεί τον Χριστό στον πραίτορα, ενώ με το δεξί του χέρι σέρνει το σχοινί με το οποίο είναι δεμένος ο Ιησούς από τους καρπούς, με το αριστερό χέρι κρατά ένα ομοίωμα ανοιχτής παλάμης πάνω σ' ένα κοντάρι -ξεχωρίζουν ξεκάθαρα ο αντίχειρας αριστερά και τα υπόλοιπα τέσσερα δάχτυλα στη συνέχεια προς τα δεξιά.

Εύκολα ο νους πάει στη μούτζα ή φάσκελο ή σφάκελο, την υβριστική χειρονομία δηλαδή που ο Νικόλαος Πολίτης πιστεύει ότι είχε άμεση σχέση και προήλθε ίσως από το παμπάλαιο και σκληρό έθιμο της διαπόμπευσης.

*

Η επίδειξη της ανοιχτής παλάμης στον κόσμο της Εγγύς Ανατολής δεν είναι υβριστική χειρονομία, αλλά αποτροπαϊκή με βαθειές ρίζες στο απώτερο παρελθόν. Ιδιαίτερα στις μουσουλμανικές χώρες γίνεται ιερό σύμβολο που ίσως πηγάζει από τις συνεχείς αναφορές του κορανίου στο χέρι του Θεού. Αυτός ο ιερός συμβολισμός ενισχύεται περισσότερο από το μαγικό χαρακτήρα του αριθμού πέντε που προέρχεται από τις πέντε βασικές αρχές του Ισλάμ, τις πέντε καθημερινές προσευχές και τα πέντε μέλη της οικογένειας του Προφήτη.

Σύμφωνα με μια παράδοση ο Μωάμεθ, αφού βαφτίσε το χέρι του στο μελάνι και αποτύπωσε την παλάμη του πάνω σε ένα χαρτί, υπόδειξε στους πιστούς του, ότι αυτό το σχήμα θα τούς προφυλάσσει από τις παγίδες του πονηρού. Οι μουσουλμάνοι επίσης πιστεύουν ότι το χέρι έχει τριπλή μυστική σημασία: είναι εικόνα της θείας Πρόνοιας, σύνοψη του θείου Νόμου και το κεφάλαιο της θρησκείας. Το χέρι λοιπόν του «προφήτη» ή της «Φατιμάς», κόρης του Μωάμεθ, το χέρι του «Χουσεΐν», εγγονού του, και το χέρι του «Αλή», ήρωα των Σιιτών, είναι όχι μόνο αποτροπαϊκό των κακών πνευμάτων, αλλά και ισχυρό όπλο κατά των εχθρών. Σαν σύμβολο λοιπόν με τέτοιες ιδιότητες γίνεται όχι μόνο φυλακτό για ανθρώπους, ζώα και κτήρια αλλά ζωγραφίζεται πάνω σε αγγεία και το σημαντικό για την περίπτωση που μάς απασχολεί, τοποθετείται πάνω σε σημαίες του στρατού. Τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι τα λάβαρα των Τούρκων με την εικόνα της συμβολικής παλάμης πάνω τους, που έμειναν στο πεδίο της μάχης μετά την αποτυχημένη πολιορκία της Βιέννης στα 1683.

Ηλίας Κόλλιας, Η μνημειακή εκλεκτική ζωγραφική στη Ρόδο στα τέλη του 15ου και στις αρχές του 16ου αιώνα. Μνήμη Μανόλη Χατζηδάκη. Ακαδημία Αθηνών, 29 Φεβρουαρίου 2000 (έκδ. Ακαδημίας Αθηνών, Αθήνα 2000, σσ. 42, 43-44).

Κυριακή, 1 Οκτωβρίου 2017

χειρονομίες


[στην παράσταση του Εμπαιγμού του Χριστού στα Τριάντα της Ρόδου:] Δυό νέοι έχουν σηκώσει το χιτώνα τους και επιδεικνύουν τους γυμνούς γλουτούς τους. Ο ένς απ’ αυτούς έχει γονατίσει στο πρώτο επίπεδο μπρος στο θρόνο του Χριστού κι ο άλλος αριστερά έχει σκύψει. Λίγο ψηλότερα από το γερο-μουσικό αριστερά ένας γέρος με «σεβάσμια» γενειάδα χειρονομεί χυδαία επιδεικνύοντας στον Χριστό τον αντίχειρα της αριστερής κλειστής παλάμης περασμένο ανάμεσα στο δείκτη και το μέσο, χειρονομία, που θα ονομάσουμε «αιδοίο – γροθιά». Την ίδια χειρονομία κάνει και ο νεαρός αριστερά δίπλα στον Χριστό. Επίσης ο γερό-Εβραίος με τεντωμένο το δεξί χέρι και την παλάμη ανοιχτή φαίνεται να μουτζώνει. [...]

Ηλίας Κόλλιας, Η μνημειακή εκλεκτική ζωγραφική στη Ρόδο στα τέλη του 15ου και στις αρχές του 16ου αιώνα. Μνήμη Μανόλη Χατζηδάκη. Ακαδημία Αθηνών, 29 Φεβρουαρίου 2000 (έκδ. Ακαδημίας Αθηνών, Αθήνα 2000, σ. 31).

Τετάρτη, 27 Σεπτεμβρίου 2017

η διπλοπροσωπία του Δημιουργού


Το εικονογραφικό στοιχείο της διπλοπροσωπίας του Δημιουργού δύσκολα ερμηνεύεται. Είναι ολοφάνερο ότι εδώ απεικονίζονται τα δύο πρόσωπα της αγίας Τριάδας, ο πατέρας και ο υιός. Τα πολυπρόσωπα ή πολυκέφαλα όντα είναι λίγο – πολύ ξένα στη βυζαντινή τέχνη, εκτός των τεράτων της Αποκάλυψης που εισχωρούν και στις παραστάσεις της Δεύτερης Παρουσίας.

Στο χώρο της βυζαντινής τέχνης τέσσερις περιπτώσεις τρικέφαλης παράστασης του Θεού έχω υπ’ όψη μου.

Στον Άγιο Κλήμη της Αχρίδας, ένας τρικέφαλος άγγελος (προφανώς η αγία Τριάδα) εμφανίζεται στον ύπνο του Ναβουχοδονόσωρα.

Επίσης στο Χιλανδάρι ένας τρικέφαλος άγγελος απεικονίζει τη θεϊκή Σοφία, αποδίδοντας με ζωγραφικό τρόπο το εδάφιο της Παλαιάς Διαθήκης «Η Σοφία ωκοδόμησεν εαυτή οίκον...».

Στο ευρύ μέτωπο πάνω από το ιερό βμα του παρεκκλησίου του Αγίου Φανουρίου (1428) στην ομώνυμη μονή στο Βαλσαμόνερο της Κρήτης ιστορείται τρικέφαλος και εδώ άγγελος (η αγία Τριάδα) προσκυνούμενος από ομάδα αγγέλων.

Στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου Ομορφοκλησσιάς της Καστοριάς, στη σκηνή της Πεντηκοστής, αντί του αγίου Πνεύματος απεικονίζεται τρικέφαλη αγία Τριάδα. Από το κεφάλι του Παλαιού των ημερών ξεπηδά δεξιά ο υιός και αριστερά το άγιο Πνεύμα ως περιστερά.

Αντίθετα η δυτική τέχνη δεν αποφεύγει τις πολυκέφαλες ή πολυπρόσωπες μορφές. Η απεικόνιση του διπλοπρόσωπου ρωμαϊκού θεού Ιανού είναι το πρότυπο για την παραγωγή μιας σειράς δικέφαλων ή διπλοπρόσωπων μορφών και πρώτα από όλα η προσωποποίηση του μήνα, που φέρει το όνομά του, του Ιανουαρίου.

[...]

Τελικά, γελοιοποιημένη η τερατόμορφη αγία Τριάδα απο τους διαμαρτυρομένους, θα καταδικαστεί και θα απαγορευτεί η απεικόνισή της από την Καθολική Εκκλησία.

Ηλίας Κόλλιας, Η μνημειακή εκλεκτική ζωγραφική στη Ρόδο στα τέλη του 15ου και στις αρχές του 16ου αιώνα. Μνήμη Μανόλη Χατζηδάκη. Ακαδημία Αθηνών, 29 Φεβρουαρίου 2000 (έκδ. Ακαδημίας Αθηνών, Αθήνα 2000, σσ. 24, 26).

Σάββατο, 23 Σεπτεμβρίου 2017

διάκοσμος


Η εκλεκτική ζωγραφική τάση, αντιπροσωπεύεται στη Ρόδο μέχρι στιγμής με τοιχογραφίες έντεκα μνημείων, των οποίων δυστυχώς δεν έχει διατηρηθεί ακέραιος σε όλα ο εικονογραφικός τους διάκοσμος. Τα έξι μνημεία βρίσκονται στο εσωτερικό της μεσαιωνικής πόλης: πέντε εκκλησίες και ένα δημόσιο ιπποτικό κτήριο· τα υπόλοιπα πέντε βρίσκονται στην ύπαιθρο της Ρόδου.

[σημ. 24: Στην πόλη: 1. Παναγία του Κάστρου, 2. Άγιος Γεώργιος στο ΝΑ πύργο του Κολλάκιου, 3. Άγιος Σπυρίδωνας, 4. Άγιος Νικόλαος, 5. Αγία Τριάδα, 6. Καστελλανία και 7. Άγιος Νικόλαος στα Τριάντα, 8. Άγιος Γεώργιος ο Χωστός στον Φιλέρημο, 9. Υπαπαντή στο Παραδείσι, 10. Άγιος Αββακούμ στο Παραδείσι, 11. Παναγία η Παρμενιώτισσα στην Ψίνθο].

Ηλίας Κόλλιας, Η μνημειακή εκλεκτική ζωγραφική στη Ρόδο στα τέλη του 15ου και στις αρχές του 16ου αιώνα. Μνήμη Μανόλη Χατζηδάκη. Ακαδημία Αθηνών, 29 Φεβρουαρίου 2000 (έκδ. Ακαδημίας Αθηνών, Αθήνα 2000, σ. 11, σημ. 24).

Τρίτη, 19 Σεπτεμβρίου 2017

εν Ρόδω


Εν Ρόδω, 2017 Μαΐου 17

000 χλμ. Αεροδρόμιο Ρόδου
020 Αρχ. Κάμειρος
023 Σκάλα Καμείρου - Λυκειακός Τάφος
028 Κάστρο Κρητηνίας
058 Μονόλιθος
071 εξ Απάκου Μονολίθου
080 Μονόλιθος
090 Απολακκιά
094 Μονή Φιλήμονος
106 Στροφή προς Μ. Σκιαδενής
110 Σκιάδι
126 Κοιμητήριον Κατταβιάς - Παναγιά η Καθολική - Διασταύρωση για Πρασονήσι - Αγ. Νικόλαος
134 Πρασονήσι
151 Σύμπλεγμα Απ. Παύλου – Παλαιό εργοστάσιο Σηροτροφίας
169 Γεννάδι (στα 66 χλμ. η Ρόδος)
173 Κιοταρί - διασταύρωση
176 Ασληπειό – ιστορημένος κατάγραφος Ν. Παναγίας (Κάστρο ψηλά)
185 Θάρρι
194 Λάερμα (τα)
199 έλαφος
205 διασταύρωση για Αγ. Ισίδωρο (παραδοσιακό χωριό)
217 Μ. Αρταμύττη
223-225 Αγ. Ισίδωρος (14 χλμ. για Έμπωνα)
235 Λάερμα
245 Λάρδος
250 Μ. Υψενής 103
259 Πευκοί
262 Λίνδος
269 βενζίνη (ήδη 7 χλμ. αναμμένο το λαμπάκι)
276 διασταύρωση για Χαράκι (κάστρο Φεράκλου)
277 πίσω στη διασταύρωση για Χαράκι
282 διασταύρωση για Μαλώνα ή Αρχάγγελο (52 για Ρόδο, 17 για Λίνδο)
284 διασταύρωση για Αρχάγγελο
285 Κάτω Μ. Τσαμπίκα
289 διαταύρωση Κολύμπια – Επτά πηγές
290 διασταύρωση Μ. Παραμυθίας
292 Μ. Παραμυθίας (Βατοπεδίου)
299 Καλυθιές – Παναγιά η Καθολική
304 διασταύρωση Καλυθιές
312 διασταύρωση (στροφή αριστερά) για Αεροδρόμιο
319 διασταύρωση δεξιά προς Κρεμαστή
331 Φιλέρημος (κορφή)
339 Κρεμαστή - Παναγιά η Καθολικιά Κρεμαστής
342 Αεροδρόμιο

340 χλμ. με 35 ευρώ βενζίνη + 50 το αυτοκίνητο

*

000 έναρξη Αεροδρόμιο Ρόδου
018 ναός Ερεθίμου Απόλλωνος προς Θεολόγο (Θολός)
048 βυζ. Έμπωνας (μέσω Κρητηνίας)
059 Μ. Αρταμύτης
064 Μ. Καρυώτισσα Γενέσιον Θεοτόκου
066 βρύση Απόλλωνα
069 διασταύρωση Προφ. Ηλία
074 είσοδος στον Απόλλωνα
075 Απόλλωνας (Ναός Τίμιου Σταυρού με ξύλο)
080 διασταύρωση έξω από Πλατανιά για Μαλώνα
091 Μ. Αγάθης - παραλία Φεράκλου
100 πίσω στη διασταύρωση της δημοσιάς για Ρόδο-Αεροδρόμιο
105 διασταύρωση για Αρχάγγελο
112 διασταύρωση για Αρχίπολη - Κολύμπια
115 Επτά Πηγές
120 Αγ. Νεκτάριος
121 διασταύρωση για Ψίνθο
125 Αγ. Παρμενίωνας
128 Μ. Αγ. Τριάδας
130 Ψίνθος
137 Μ. Αγ. Σωτήρος
139 Μαριτσά
144 διασταύρωση προς Αεροδρόμιο
149 τέλος

172 χλμ. με 15 ευρώ βενζίνη + 25 το αυτοκίνητο

Εν Ρόδω, 2017 Μαΐου 23

----- 
Συνολικά έξοδα: 526,71 ευρώ.

Παρασκευή, 15 Σεπτεμβρίου 2017

γιὰ τὸν Καλυδώνιον σῦν καὶ τὴν Γοργόνην...


[...] Ἐν πολλοῖς δὲ καὶ τοὺς τῇ ἀστρικῇ προσκειμένους προσιέμενος ἄλλα τε ταῖς αὐτῶν ὑποθήκαις ὑπείκων εἰργάζετο, καὶ δὴ καὶ τὸν Καλυδώνιον σῦν, ὃς ἐν τῷ ἱππικῷ φρίσσων τὴν ἐπινώτιον τρίχα ῥύδην φέρεται, τῆς βάσεως καθελὼν μετήνεγκεν εἰς τὸ μέγα παλάτιον, τὸν τὴν ὁρμὴν συώδη καὶ ἀτάσθαλον δῆμον τῆς πόλεως καταστελεῖν ἐντεῦθεν οἰόμενος.

Ἀλλὰ καὶ τῶν ἀγοραίων οἱ φιλοινότεροι τὸ ἑστὼς ἐπὶ στήλης ἐν τῷ Κωνσταντινείῳ φόρῳ τῆς Ἀθηνᾶς ἄγαλμα εἰς πλεῖστα διεῖλον τμήματα· ἐδόκει γὰρ τοῖς ἄφροσι σύρφαξιν ὑπὲρ τῶν ἐξ ἑσπέρας ἐστοιχειῶσθαι τοῦτο στρατῶν. ἀνέβαινε μὲν τὴν ἡλικίαν ὄρθιον ὡς ἐς τριακάδα ποδῶν, ἠμφίεστο δὲ στολὴν ἐξ ὁποίας ὕλης ὅλον τὸ ἰνδαλλόμενον κεχαλκούργητο. ποδήρης δ᾿ ἦν ἡ στολὴ καὶ συμπτυσσομένη πολλαχῇ τῶν μερῶν, ὡς μή τι τοῦ σώματος παραφαίνοιτο, ὅπερ ἡ φύσις περιστέλλειν ἐπέταξε. μίτρα δ᾿ Ἄρεος τὴν ἰξὺν διειληφυῖα ἱκανῶς αὐτὴν περιέσφιγγεν. εἶχε δὲ κἀπὶ τοῖς στέρνοις ὂν ὀρθοτίτθιον ποικίλον αἰγιδῶδες ἐπένδυμα, τῶν ὤμων διεξικνούμενον, τὴν τῆς Γοργόνης τυποῦν κεφαλήν. ὁ δέ γε αὐχὴν ἀχίτων ὢν καὶ πρὸς τὸ δολιχόδειρον ἐκτεινόμενος ἄμαχον εἰς ἡδονὴν θέαμα ἦν. τοσοῦτον δ᾿ ὁ χαλκὸς πρὸς τὴν ἑκάστου μίμησιν πειθήνιος ὑπηλλάττετο, ὥστε καὶ τὰ χείλη δόξαν παρεῖχον, ὡς εἰ προσμενεῖ τις, μείλιχον φωνὴν ἐνωτίσεται. καὶ φλεβῶν δὲ διεκτάσεις ὑπεκρίνοντο καὶ ὡς ὑγρὸν ὅλον τὸ σῶμα ἐν οἷς ἔδει περιεκλᾶτο καὶ ζωῆς ἀπέχον μετεῖχεν ὡς ζῶν ἀνθηρότητος, τοὺς ὀφθαλμοὺς ἱμέρῳ παντὶ ῥεόμενον. ἵππουρις δ᾿ ἐπικειμένη τῇ κεφαλῇ δεινὸν καθύπερθεν ἔνευεν. ἡ δὲ κόμη ἐς πλέγμα συνεστραμμένη καὶ δεσμουμένη ὄπισθεν, ὅση κέχυτο ἐκ μετώπων, τρυφή τις ἦν ὀφθαλμῶν, μὴ ἐπίπαν τῷ κράνει συνεχομένη, ἀλλά τι καὶ παρεμφαίνουσα τοῦ πλοχμοῦ.ῶν δὲ χειρῶν ἡ μὲν λαιὰ τὰ συνεπτυγμένα τῆς ἐσθῆτος ἀνέστελλε, θατέρα δ' ἐκτεινομένη πρὸς κλίμα τὸ νότιον εἶχε καὶ τὴν κεφαλὴν ἠρέμα ἐγκλινομένην ἐκεῖ καὶ τὰς τῶν ὀφθαλμῶν ἐπ᾿ ἴσης τεινομένας βολάς· ὅθεν οἱ μηδὲ τὰς θέσεις τῶν περάτων ὁπωσοῦν ἐπιστάμενοι ἐς ἑσπέραν ἀφορᾶν τὸ ἄγαλμα διετείνοντο καὶ οἷον ἐπισπᾶσθαι χειρὶ τὰ ἐκ δυσμόθεν στρατεύματα, κακῶς κρίνοντες καὶ μὴ πρὸς ἔννοιαν ὀρθὴν τοῖς ὁρατοῖς ἐπιβάλλοντες.


(Διήγησις Χρονική Νικήτα Χωνιάτου,  
 ΑΡΧΟΜΕΝΗ ΑΠΟ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΚΟΜΝΗΝΟΥ
 ΚΑΙ ΛΗΓΟΥΣΑ ΜΕΧΡΙ ΤΗΣ ΑΛΩΣΕΩΣ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ
 ΣΥΜΒΑΝΤΑ ΤΟΙΣ ΡΩΜΑΙΟΙΣ, σσ. 238-239).

Άλλο απόσπασμα από το ίδιο έργο εδωδά.

Δευτέρα, 11 Σεπτεμβρίου 2017

έχει φιλότιμο η φιλοτιμία;


Eνόσω την έβλεπες εφέρεσο προς αυτήν
 ως προς άωρον παιδίον·
 όταν την ήκουες ηναγκάζεσο να
 την φαντάζεσαι ως το μόνον ιδανικόν
 ωρίμου παρθενικής τελειότητος.*

Η ελληνική γλώσσα διαθέτει λέξεις που δεν μπορούν να μεταφραστούν σε καμία άλλη γλώσσα. Όπως η λέξη φιλοτιμία, από την οποία προέρχεται το φιλότιμον, το βασικό χαρακτηριστικό της ελληνικής ψυχής. Ως εκ τούτου και η ελληνική ψυχή, σε αντίθεση με τη γαλλική ή την ιταλική που δεν έχουν τη λέξη φιλοτιμία να τους συντρέξει είναι μοναδική. Γράφει ο Πλούταρχος στον βίο του Θεμιστοκλέους: «Η φιλοτιμία του ξεπερνούσε τους πάντες, ώστε ενώ ακόμη ήταν νέος και αφανής, εκλιπαρούσε τον Επικλέα τον κιθαριστή από την Ερμιόνη ο οποίος ήταν τότε περιζήτητος στην Αθήνα, να μελετά σπίτι του για να μαζεύεται πολύς κόσμος...» - «... φιλοτιμούμενος πολλούς την οικίαν ζητείν...». Ήταν φιλότιμος ο Θεμιστοκλής. Ήταν τόσο φιλότιμος που όταν πήγε στην Ολυμπία ανταγωνιζόταν με τον Κίμωνα στη λαμπρότητα και στην πολυτέλεια των δείπνων του και της σκηνής του. Και όπως λέει ο Πλούταρχος: «ουκ ήρεσκε τοις Έλλησι».

Περίεργα πράγματα θα μου πείτε. Εδώ εμείς έχουμε τη φιλοτιμία κορώνα στο κεφάλι μας κι αυτό δεν άρεσε στους τότε Έλληνες; Και πας στο Λίντελ Σκοτ και διαπιστώνεις ότι η σημασία της λέξης ήταν μάλλον αρνητική. Δήλωνε αγάπη για τις τιμές, φιλόδοξη επίδειξη, ισχυρογνωμοσύνη, ασωτία. Είχε και τη θετική σημασία της γενναιοδωρίας. Ο Θεμιστοκλής, πάντως, όταν έκρινε ότι οι συμπολίτες του δεν ήσαν σε θέση να ικανοποιήσουν τη φιλοτιμία του παραδόθηκε στον Πέρση βασιλιά, ο οποίος και του απέδωσε τις τιμές που επιθυμούσε. Και για να είμαστε δίκαιοι, όταν ο Πέρσης του ζήτησε να συνδράμει στον πόλεμο εναντίον των Ελλήνων αυτοκτόνησε, είτε με κώνειο είτε πίνοντας αίμα ταύρου –πάντα κατά τον Πλούταρχο. Έχει και η φιλοτιμία το φιλότιμό της.

Θα είχε νομίζω ενδιαφέρον αν κάποιος από τους περιβόητους γλωσσολόγους μας, αντί να ασχοληθεί με τη συγγραφή του εκατοστού πεντηκοστού έκτου λεξικού της ελληνικής, να ασχοληθεί με τη μεταμόρφωση της σημασίας των λέξεων μέσα από τα κείμενα. Το θέμα βέβαια δεν είναι φιλοσοφικό ούτε μόνον γλωσσολογικό. Εχει να κάνει και με τις μεταμορφώσεις της κοινωνίας και των ηθών. Πώς η φιλοτιμία από ελάττωμα κατέληξε να είναι αρετή; [...]

Τάκης Θεοδωρόπουλος, "Έχει φιλότιμο η φιλοτιμία;" εν Καθημερινή (30.07.2017). Ως συνέχεια των προηγουμένων. Ο ίδιος.


-----
* Το motto εκ του Γεωργίου Βιζυηνού, Mεταξύ Πειραιώς και Nεαπόλεως, δημοσιευμένο κι εδωδά, στην ιστοσελίδα του Σπουδαστηρίου του Νέου Ελληνισμού. Διαπλέκται ο στοχασμός του συγγραφέα γύρω από μιαν αντίθεση με την ηγαπημένη μου λεξούλα. Ο ίδιος.

Πέμπτη, 7 Σεπτεμβρίου 2017

ο σκοταδισμός της ενιαίας σκέψης...


«Το πολιτικώς ορθόν είναι η αστυνομία της σκέψης. Τις περισσότερες φορές είναι εσωτερικευμένη. Σου απαγορεύει να πεις αυτό που πιστεύεις πως είναι αλήθεια, αν αυτή η αλήθεια δεν ανταποκρίνεται σε αυτό που θα θέλαμε να είναι ή σε αυτό που θα έπρεπε να είναι βάσει της κυρίαρχης σκέψης, βάσει του πολιτικώς ή ηθικώς ευκταίου». Τον ορισμό τον δανείζομαι από τον Γάλλο φιλόσοφο André Comte - Sponville.

[...]

Το «πολιτικώς ορθόν» οδηγεί σε ένα είδος πρωτογενούς βλακείας, διότι πολύ απλά αναιρεί τη σκέψη προϋποθέτοντάς την. Η σκέψη στηρίζεται στην αμφιβολία. Και κάθε φορά που την αμφιβολία την υποκαθιστούν βεβαιότητες η σκέψη καταργείται. Ακόμη κι αν αυτές οι βεβαιότητες είναι παράγωγα σκέψης, μιας σκέψης που έχει γίνει και έχει σταματήσει προ πολλού να γίνεται, διότι είναι κατασταλαγμένη.


*


[…] H απολυταρχία της πολιτικής ορθότητας επιβάλλεται ως ιερό ταμπού. Οι ίδιοι που υποτίθεται πολέμησαν την εκκλησία έχουν ενεργοποιήσει τον σκοταδισμό της ενιαίας σκέψης. Και δεν μιλώ για τους φτηνούς επαγγελματίες που σε σέρνουν στα δικαστήρια αν τολμήσεις να αναρωτηθείς μήπως είναι θέμα πολιτισμικής διαφοράς το γεγονός ότι στο Ισλάμ δεν έχει καταργηθεί η θανατική ποινή. Μιλώ για τους καλοπροαίρετους, πλην όμως αφελείς προοδευτικούς, οι οποίοι επειδή έχουν κλείσει τους λογαριασμούς τους με τον χριστιανισμό αρνούνται να τον αποδεχθούν ως στοιχείο της ευρωπαϊκής πολιτισμικής ταυτότητας. Γιατί η ανεξιθρησκία δημιουργήθηκε σε χριστιανικό περιβάλλον και όχι αλλού; Ερώτηση κρίσεως κι αυτή.

Υπάρχει μια προοδευτική αλαζονεία, η οποία θυμίζει τον βολταιρικό Καντίντ. Ο κόσμος μας είναι υπέροχος, είναι ο καλύτερος δυνατός. Δεν αντιλέγω. Γι' αυτό και δεν θέλω ούτε να τον ανατρέψω ούτε να τον καταστρέψω. Ο Καμύ είχε ζήσει τον Β΄ Παγκόσμιο όταν έγραφε ότι το ζήτημα είναι πώς θα συντηρήσουμε τις αξίες του πολιτισμού μας. Είχε ζήσει τη φρίκη και βίωνε το προσωπικό του δράμα με τον πόλεμο στην Αλγερία. Για να το θέσω διαφορετικά: από την Ντοκουμέντα προτιμώ τον Άγιο Πέτρο της Ρώμης και τον Γκόγια. Αυτά τα τελευταία, τουλάχιστον, δημιούργησαν τα πολιτισμικά μου αντισώματα. Με έμαθαν να βλέπω τον κόσμο και να τον σκέφτομαι.

Η προοδευτική αλαζονεία ισοδυναμεί με πολιτισμική αμνησία. Άσε το παρελθόν εκεί που βρίσκεται, στα αρχεία των ιστορικών, σού λένε. Ο δικός μας κόσμος δεν μοιάζει με κανέναν. Φτιάχνουμε τον καινούργιο άνθρωπο, ο οποίος θα μπορεί ακόμη και να διαλέγει το φύλο του. Μαθήματα διεμφυλικής ταυτότητας παρέδωσαν οι χωριάτες του δικού μας υπουργείου Παιδείας.

Ενας άνθρωπος χωρίς φύση, χωρίς μνήμη, πρώτη ύλη για την προοδευτική απολυταρχία.


*


[...] Με ποια επιχειρήματα μπορεί κάποιος να υπερασπίζεται τα σύνορα σε έναν κόσμο όπου η κατάργησή τους θεωρείται ως η ύψιστη ηθική αρχή, η τελευταία ενσάρκωση του καλού; Κατάργηση των γεωγραφικών, των πολιτικών, των πολιτισμικών συνόρων, κατάργηση του συνόρου ανάμεσα στο δημόσιο και στο ιδιωτικό, ανάμεσα στο αρσενικό και στο θηλυκό, στην εφηβεία και στην ωριμότητα. Σύνορα πουθενά, γιατί τα σύνορα απαγορεύουν, κλείνουν, περιορίζουν. Είναι συντηρητισμός ή σκέτη οπισθοδρόμηση να τα υπερασπίζεσαι; Οι απαντήσεις που δίνει είναι ένα κράμα θεωρητικών αρχών, εμπειρικών παρατηρήσεων και ιστορικών αναφορών. Συμπυκνώνω και επεκτείνω. Τα όρια διαγράφουν τη μορφή. Χωρίς μορφή δεν υπάρχει ζωή. Η ζωή γεννιέται από τη στιγμή που ένα μέσα ξεχωρίζει από ένα έξω. Η αντίληψη των ορίων, των συνόρων, συνοδεύει την πορεία των πολιτισμών. Η Ρώμη ιδρύθηκε με το χάραγμα ενός κύκλου από τον Ρωμύλο, η Αθήνα και ο ελληνικός πολιτισμός της πόλης-κράτους δεν θα υπήρχαν χωρίς τα τείχη. Η δημοκρατία γεννήθηκε και υπάρχει χάρη στον ορισμό του δικαιώματος του εκλέγειν και εκλέγεσθαι.


Τάκης Θεοδωρόπουλος, "Μετανάστες και καλοκάγαθοι ιθαγενείς", "Η προοδευτική απολυταρχία" και "Εγκώμιο των συνόρων" εν Καθημερινή (01.01.2017, 16.07.2017 και 11.06.2017). Τρία εκτενή αποσπάσματα του γνωστού συγγραφέα αρθρογράφου με κάποιο ενδιαφέρον.

Κυριακή, 3 Σεπτεμβρίου 2017

τα φύλλα ποτέ


σπανιως πεφτει

η σκια των φυλλων στο προσωπο


και τα φυλλα ποτέ.

γιατι τα δεντρα ειναι εκει
που ειμαι ακομη παραλιγο ξενος, μιλω
μια γλωσσα που δεν εχει
τις λεξεις υετός και κρεβάτι
ή διψω για την οσμη σου


iacovos camchis (απ' εδωδά,
την 12/11/16 αναρτημένο).

Τετάρτη, 30 Αυγούστου 2017

με την ελπίδα να προωθήσει ένα διαφορετικό μέλλον


[...] Το σύνθημα [βασανίζομαι] στους τοίχους εγκαινιάζει ένα κεφάλαιο της ιστορίας όπου οι άνθρωποι, έχοντας κουραστεί να αισθάνονται ένοχοι, να αποφεύγουν να αναλάβουν την ευθύνη και να μεταθέτουν τις κατηγορίες και έχοντας βαρεθεί τις πολιτικές διαμάχες, τον φανατισμό και τα μεγαλόστομα ιδεώδη, παραδίδονται σε μια καπιταλιστική δυστοπία.

Παρ' ὀλα αυτά, το γεγονός ότι η ιστορία του Δημητρίου προτάσσει το βασανίζομαι έρχεται σε αντίφαση με την παρουσίαση της κρίσης ως «ημέρας της κρίσεως» βασισμένης σε παμπάλαιες κατηγοριοποιήσεις. Αν η βάσανος είναι μια οδυνηρή διεργασία αναζήτησης της αλήθειας, η μέση φωνή του βασανίζομαι υποδεικνύει ένα άλλο είδος αλήθειας πέρα από την απόδοση ευθυνών με το προτεταμένο δάχτυλο, μέσα από νέες γραμματικές και υποκειμενικότητες.

Από τη λογοτεχνική φαντασία του Δημητρίου ώς τους ελληνικούς τοίχους, το βασανίζομαι προτάσσει την ανάγκη για μια γραμματική που όχι μόνο θα αναπαριστά την κρίση αλλά θα προκαλεί και μια κρίση στην αναπαράσταση και στην υποκειμενικότητα, με την ελπίδα να προωθήσει ένα διαφορετικό μέλλον.

Μαρία Μπολέτση, “Από το υποκείμενο της κρίσης στην κρίση του υποκειμένου: η μέση φωνή στους ελληνικούς τοίχους”, στο: Documenta 14, Reader (Μόναχο 2017, σ. 466). Αρχικά όμως στο: Journal of Greek Media & Culture 2, τχ. 1 (Απρίλιος 2016), απ’ αφορμἠ την ομόθεμη νουβέλα του Σωτ. Δημητρίου.

Σάββατο, 26 Αυγούστου 2017

μετά την άλωσιν


Ἀλλὰ τί; προφθάνει μου τὸν λόγον τὸ βάρβαρον καὶ τοῦ πτεροῦ τῆς ἱστορίας ταχυπετέστερον φέρεται καὶ οὐδέ πῃ ὡς ἀντίξουν ἐπέχεται. ἡ μὲν γὰρ ἔτι προνομεῦον αὐτὸ τὰς Θήβας καὶ χειρούμενον Ἀθήνας, τῆς δ᾿ Εὐβοίας ἐπιβαῖνον διέξεισι· τὸ δέ, ὡς μὴ πεζαίτερον ὄν, ἀλλὰ πτηνὸν καὶ ἀέριον, ὑπερπτὰν τὴν ἱστορίαν χωρεῖ πρὸς Ἰσθμόν, τροποῦται τὸ πρὸ Ἰσθμοῦ προσεδρεῦον Ῥωμαϊκόν, πρόεισιν εἰς πόλιν πρὸς Ἰσθμῷ κειμένην καὶ πάλαι ἀφνειὸν τὴν Κόρινθον, μεθίσταται πρὸς Ἄργος, περιπαπταίνει τοὺς Λάκωνας, ἐς Ἀχαΐαν ἔνθεν προσβάλλει, ἐκ τοῦδε τὴν Μεθώνην μετέρχεται καὶ ὁρμᾷ πρὸς Πύλον τὴν πατρίδα Νέστορος. οἶμαι δ᾿ ὡς Ἀλφειῷ ἐπιστὰν ἀρύσεται τοῦ ῥείθρου καὶ λούσεται καὶ μνήμην λήψεται παλαιοῦ χαρίεντος διηγήματος· καὶ μαθὸν τὸν ποταμὸν τῷ τῆς Ἀρεθούσης ὑγραινόμενον ἔρωτι, Σικελικῆς πηγῆς καὶ παῖδας Ἰταλῶν ποτιζούσης, δέδια μὴ καὶ αὐτὸ τυραννῆσαν τὸ ὕδωρ γράψῃ καθ᾿ ὑγρῶν καὶ δι᾿ Ἀλφειοῦ τοῖς ἐκ τοῦ γένους ἐκεῖσε διασαφήσειε τὰ καθ᾿ Ἑλλήνων ἀνδραγαθήματα.

Ἀλλ᾿ ὦ Ἕλλην ποταμὲ Ἀλφειέ, ῥεῦμα ῥέον δι᾿ ἅλμης πότιμον, ξενίζον ἄκουσμα, ἐμπύρευμα ἔρωτος, μὴ δὴ τὰ Ἑλλήνια δυσπραγήματα τοῖς ἐν Σικελίᾳ βαρβάροις διατρανώσειας, μηδ᾿ ἔκπυστα θείης ὅσα οἱ ἐκ σφῶν ἐπιστρατεύσαντες Ἕλλησι καθ᾿ Ἑλλήνων ἐμεγαλούργησαν, ἵνα μὴ χοροὶ στῶσι καὶ παιᾶνες ᾀσθῶσι καὶ πλείους κατάρωσιν οἱ διάφοροι. βραχύ τι ἐπίμεινον· ἀλλοπρόσαλλος ἡ μάχη, πεττευτὰ τὰ ἀνθρώπινα, καὶ νίκη ἐπαμείβεται ἄνδρας. οὐδ᾿ Ἀλεξάνδρῳ φασὶ τὰ ἐπὶ πᾶσιν ἀπρόσκοπα, οὐδ᾿ ἀδιάπτωτος ἡ τύχη παράπαν τοῦ Καίσαρος. ναὶ πρὸς αὐτῆς τῆς Ἀρεθούσης καὶ τῶν ἀνεπάφων ἅλμης φιλοτήτων καὶ τοῦ ἐρωτόεντος νάματος. ἀλλ᾿ εἶεν.

(Διήγησις Χρονική Νικήτα Χωνιάτου,  
ΤΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΛΩΣΙΝ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ
 ΣΥΜΒΑΝΤΑ ΤΟΙΣ ΡΩΜΑΙΟΙΣ, σ. 259).

Άλλο απόσπασμα από το ίδιο έργο εδωδά.

Τρίτη, 22 Αυγούστου 2017

περιγραφή


Η αυστηρή κάθετος σε πίνακα του Μόντριαν
Η μετέωρη παύση σε φούγκα του Μπαχ
Οι ομόκεντροι κύκλοι σε χορό του Νιζίνσκι
Η ακίνητη κίνηση σε άγαλμα Κούρου
Ο Ολυμπιονίκης Πετρούνιας
*

Ζωγράφον τινά μεταστέλλεται [=στέλλει και προσκαλεί] αριστόχειρα [=άριστον] και οίος αυτώ την μορφήν ο όσιος το σχήμα, την τρίχα, την στολήν τω λόγω πάντα υπέγραφε και διεξήει [=περίγραφε και διηγείτο], και ενέσκηπτε χρωματουργήσαι [=παρήγγειλε να ζωγραφίση] την του αγίου εμφέρειαν [=το ομοίωμα] επί σανίδος.

*


ο ουρανοέραστος του Θεού άνθρωπος και της αρετής έμψυχος στήλη των κάτω απαίρειν [=να αφήση την γή] και προς τον Θεόν εκδημείν, όν εξόχως ηγάπησεν [...] προς τούτοις και τον θείον και καθαρόν έρωτα του αοράτου πατρός, όν είχεν εγκεκρυμμένον εν τοις της ψυχής απορρήτοις στρεφόμενον, έκδηλον εποίει τοις παρούσιν όσης τε της εκ Θεού ροπής έτυχε και οίας ηυμοίρησε χάριτος του παναγίου Πνεύματος [...].

Βίος και Πολιτεία και μερική θαυμάτων διήγησις του Οσίου Νίκωνος του Μετανοείτε (νεοελ. απόδ. Γ. Κατσούλα, έκδ. Τήνος, Αθήνα 1997, σ. 159, παραγρ. μδ΄ 13-17 και σ. 163, παραγρ. με΄ 6-9, 22-27).


-----
* Στο motto μικρό ποίημα της Τζίνας Πολίτη, με τίτλον «Περιγραφή», όπως δημοσιεύθηκε στην Κυριακάτικη Αυγή της 07/05/2017 (απ' εδωδά ειλημμένο). Ο ίδιος.

Παρασκευή, 18 Αυγούστου 2017

πόδες πάντες ἄωροι


μέσσῳ δ᾿ ἐν σκοπέλῳ ἔστι σπέος ἠεροειδές,
πρὸς ζόφον εἰς Ἔρεβος τετραμμένον, ᾗ περ ἂν ὑμεῖς
νῆα παρὰ γλαφυρὴν ἰθύνετε, φαίδιμ᾿ Ὀδυσσεῦ.
οὐδέ κεν ἐκ νηὸς γλαφυρῆς αἰζήιος ἀνὴρ
τόξῳ ὀιστεύσας κοῖλον σπέος εἰσαφίκοιτο.
ἔνθα δ᾿ ἐνὶ Σκύλλη ναίει δεινὸν λελακυῖα.
τῆς ἦ τοι φωνὴ μὲν ὅση σκύλακος νεογιλῆς
γίγνεται, αὐτὴ δ᾿ αὖτε πέλωρ κακόν: οὐδέ κέ τίς μιν
γηθήσειεν ἰδών, οὐδ᾿ εἰ θεὸς ἀντιάσειεν.
τῆς ἦ τοι πόδες εἰσὶ δυώδεκα πάντες ἄωροι,
ἓξ δέ τέ οἱ δειραὶ περιμήκεες, ἐν δὲ ἑκάστῃ
σμερδαλέη κεφαλή, ἐν δὲ τρίστοιχοι ὀδόντες
πυκνοὶ καὶ θαμέες, πλεῖοι μέλανος θανάτοιο.
μέσση μέν τε κατὰ σπείους κοίλοιο δέδυκεν,
ἔξω δ᾿ ἐξίσχει κεφαλὰς δεινοῖο βερέθρου,
αὐτοῦ δ᾿ ἰχθυάᾳ, σκόπελον περιμαιμώωσα,
δελφῖνάς τε κύνας τε, καὶ εἴ ποθι μεῖζον ἕλῃσι
κῆτος, ἃ μυρία βόσκει ἀγάστονος Ἀμφιτρίτη.

*


Στη μέση εκεί του θαλασσόβραχου, στραμμένη στο σκοτάδι,
στα δυσμικά, μια μαύρη ανοίγεται σπηλιά᾿ και σεις εκείθε
θα προσδιαβείτε λέω με τ' άρμενο, περίλαμπρε Οδυσσέα.
Να ρίξει κι ένας χεροδύναμος θνητός με το δοξάρι
κάτωθε, απ' τ' άρμενο, δε δύνεται να φτάσει στην κουφάλα
του σπήλιου. Μέσα η Σκύλλα κάθεται κι άγρια αλιχτάει᾿ κι αν είναι
σαν κουταβιού μικρού, νιογέννητου το γαύγισμά της, όμως
ατή της άγριο είναι παράλλαμα᾿ θωρώντας τη μπροστά του
κανείς δε θα 'νιώθε αναγάλλιαση, κι αθάνατος αν ήταν.
Έχει μαθές ποδάρια δώδεκα, μισερωμένα, κι έξι
λαιμούς ψηλούς, κι από 'να υψώνεται στις άκρες τους κεφάλι
τρομαχτικό, που ανοιεί το στόμα του με τρεις αράδες δόντια
πυκνά, σφιχτοδεμένα, θάνατο που ξεχειλίζουν μαύρο.
Με το μισό κορμί της κρύβεται στο βαθουλό το σπήλιο,
κι απ' τα φριχτά του βάθη βγάζοντας τις κεφαλές της όξω
ψαρεύει αυτού, στο βράχο ολόγυρα γυρεύοντας δελφίνια,
σκυλόψαρα, για κι αν τρανότερο θεριόψαρο τσακώσει,
από τα μύρια που η βαριόμουγκρη θεά Αμφιτρίτη βόσκει.



*


Μηδέ πιδέξιος τοξευτής μέσ' από το καράβι
ρίχνοντας τη σαγίτα του δε θα ΄φτανε στο σπήλιο.
Κει μέσα η Σκύλλα κατοικεί και φοβερά γαυγίζει·
έχει φωνούλα σκυλακιού νιογέννητου, κι ωστόσο
είναι κακότροπο θεριό, κι ούτε θνητός κανένας,
κι ούτε θεός θα χαίρονταν θωρώντας το αντικρύ του.
Έχει και πόδια δώδεκα, που ξέκρεμα είναι όλα,
κι έξι θεόμακρους λαιμούς, και στον καθένα απάνω
κεφάλι στέκει τρομερό με τρεις αράδες δόντια,
πυκνά και σφιχτοκάρφωτα και θάνατο γεμάτα.
Μες στο βαθύ το σπήλιο της ως τα μισά χωμένη,
από το μαύρο βάραθρο τ΄ άγρια κεφάλια βγάζει,
κι εκεί ψαρεύει, ψάχνοντας ολόγυρα στο βράχο,
δελφίνια και σκυλόψαρα κι άλλα θαλασσαγρίμια,
που μύρια η κυματόβροντη τα βόσκει η Αμφιτρίτη.
Ναύτης δεν το παινέθηκε πως ξέφυγε με πλοίο
από κει πέρα απείραγος· με κάθε της κεφάλι
αρπάει απ' το μαυρόπλωρο καράβι κι έναν άντρα.



Οδύσσεια, κείμενο μεν, παράφραση, αλλά και μετάφραση και δη και Αργύρη Εφταλιώτη, εκ της ραψωδίας μ 83-97.

Δευτέρα, 14 Αυγούστου 2017

«Οι Σύροι άκουγαν “Ρουμ” και έκλαιγαν»


«Ηταν δύσκολο να αντιληφθώ τι έβλεπαν σε μένα άνθρωποι που δεν είχαν ακούσει τίποτα για τον Παρθενώνα και τον Χρυσό Αιώνα του Περικλέους. Τι αντιπροσώπευε γι’ αυτούς εκείνο το “Ρουμ” (Ρωμιός, Ρωμιά), που όταν το άκουγαν με έβλεπαν με θαυμασμό, με αγάπη, με δάκρυα στα μάτια».

«Μια παραδοσιακή κοινωνία, προτουριστική και προκαταναλωτική, που ζούσε ακόμα με τα παραμύθια των γιαγιάδων από γενιά σε γενιά. Μου έδειχναν στην έρημο πηγάδια και δεξαμενές της εποχής του Ιουστινιανού και άπλωναν με ευγνωμοσύνη τα χέρια, λέγοντας “Ρουμ!”, σαν να τα είχε κατασκευάσει κάποιος δικός μου. Δρόμοι, γέφυρες, υδραγωγεία, καστρομονάστηρα που ελέγχουν μέχρι σήμερα τα ορεινά περάσματα, πύλες, αγορές, ολόκληρες πόλεις, όλα ήταν καμωμένα από τους Ρουμ. Χρειάστηκε να αναθεωρήσω πολλά για να αποδεχτώ ποιοι είμαστε οι “εμείς” και τι ήμουν εγώ για εκείνους που δεν ήξερα εγώ για μένα».

Η Μαριάννα Κορομηλά στο Λεβάντε!


Νίκος Βατόπουλος (απ' εδωδά ειλημμένο, Καθημερινή, 22.06.2017).

Πέμπτη, 10 Αυγούστου 2017

στο μουσειο


στο μουσειο
ριχνω ματιες στη συλλογη
διαβαζω τις περιγραφες
κατω απο τα εργα
μηπως και καποιο αποκτησει ενδιαφερον

φωτογραφιζομαι
διπλα στο ξυλινο γλυπτο
κι υστερα μονος μου
στο φως που προοριζεται για αυτο

ο εξαερισμος ψιθυριζει να φυγω

μην αγγιζετε, μην εισερχεστε, εξοδος κινδυνου

το κοριτσι της γκαρνταρομπας
ζηταει τον αριθμο μου «Σας αρεσε η εκθεση;» Της λεω για εσενα

που, νωριτερα, στον χωρο προβολης
εβαλες ενα πατατακι στο στομα σου
και δεν το μασησες
το αφησες να λιωσει

και μετα βρεθηκαμε στο μπανιο
τυχαια
κι ακουγα το κατουρο σου
κι ακουγα τον λαιμο σου
κι επλυνα τα χερια μου σα να 'ταν τα δικα σου

Το κοριτσι μου δινει τα ρουχα μου
Ειναι σιδερωμενα, ακομη και το σωβρακο.

iacovos camchis (απ' εδωδά,
την 10/05/17 αναρτημένο).

Κυριακή, 6 Αυγούστου 2017

σε ηλεκτρομαγνητικά πεδία


- Τί θα θέλατε για το μέλλον;
Όλια Λαζαρίδου: «Να υπάρξει παρόν».

(Συνέντευξη) *

«Μήδεια2»


Είδα και βίωσα
δίχως να βιώσω
την επιθυμία
και την προαίσθηση της παγίδας
όπως την μαγεία της ένωσης
όταν τέλος τα σώματα συσπώνται.

Κατερίνα Τραγάκη, Ζωή σε ηλεκτρομαγνητικά πεδία. Σημειώσεις (έκδ. Αρμός, Αθήνα 2010, σσ. 67). Το motto εκ του ιδίου (ό.π., σ. 69). 

*


Λέων ο Σγουρός

Ὁ δὲ δὴ Σγουρὸς ἐπὶ τούτοις ἠπορηκὼς καὶ τὸ Ἄργος ὁρῶν ἐχόμενον καὶ τὰς περιοικίδας πόλεις συνειλημμέναις ὡς ἐς ἄντρον λάσιος θὴρ ἢ ὡς ὄφις ἑρπυστὴς ἐς χειὰν συσπειρᾶται τὸν Ἀκροκόρινθον· ὁ δέ ἐστιν ἡ τῆς πάλαι πόλεως Κορίνθου ἀκρόπολις, ἐπ᾿ ἀνάντους ὄρους κειμένη καὶ δυσάλωτος τοῖς προσβάλλουσιν. ἀποκρουσθεὶς τοίνυν τοῦ Ἀκροκορίνθου μαρκέσιος, ἀλλὰ μηδὲ τὴν ἐς τὸ Ναύπλιον πάροδον ῥᾳδίαν θεώμενος διὰ τὴν τῶν ἐρυμάτων ἐχυρότητα καὶ τὴν τῶν ἀπομαχομένων ἰσχυρότητα, χρονοτριβεῖν ἐφ᾿ ἑκατέροις προτίθησιν, ἐς δὲ τὸν Ἀκροκόρινθον καὶ φρούριον ἀντίθετον ἀνίστησιν ᾗ μάλιστα ἐπίμαχος ὁ χῶρος αὐτῷ κατεφαίνετο.

(Διήγησις Χρονική Νικήτα Χωνιάτου, σ. 259).

Τετάρτη, 2 Αυγούστου 2017

εκ του της Εγκυκλοπαιδικής Βάσεως Θησαυρού


το Α. Στοιχείον.
Άδωρος· Indonatus· Senza doni· Sans avoir des présents.
Άδωρος, ου. Ο μη δωρεαίς προσέχων τον νουν.

το Ε. Στοιχείον.
Έχω χρείαν· Indigeo· Aver bisogno· Avoir bésoin.
Χρήζω, ήσω, ηκα. Χρηΐζω, ίσω, ικα.

το Η. Στοιχείον.
Ημέραι της εβδομάδος. Dies septimanae. Giorni della settimana. Jours de la sèmaine.
Πρώτη. Κυριακή, ηλιακή, η του ηλίου.
Δευτέρα. Σεληνιακή, η της Σελήνης.
Τρίτην. Αρεϊκήν, η του Άρεως.
Τετάρτην. Ερμική, η του Ερμού.
Πέμπτη. Διϊκή, η του Διός.
Έκτη. Παρασκευή. Αφροδίσιος, η της Αφροδίτης.
Εβδόμη. Σάββατον. Κρόνιος, η του Κρόνου.

το Ι. Στοιχείον.
Ιατρικόν. Remedium. Remedio. Remêde.
Αλέξημα, ατος. Αξεξητήριον, ου. Αλεξιφάρμακον, ου. Αλκτήριον, ου. Άκεσις, ιος, Άκεσμα, ατος.

το Μ. Στοιχείον.
Μάχη. Pugna. Battaglia. Bataille. Μάχη, ης. Διαμάχη, ης.

το Χ. Στοιχείον.
Χωρίς. Sine. Senza. Zans.

Thesaurus encyclopedicae basis quadrilinguis etc. Ed. castigata
Θησαυρός της Εγκυκλοπαιδικής Βάσεως Τετράγλωσσος (ελληνικής, λατινικής, ιταλικής, γαλλικής) εκ διαφόρων παλαιών τε και νεωτέρων Λεξικών συλλεχθείς παρά Γερασίμου Βλάχου του Κρητός, Καθηγουμένου της Μονής του μεγάλου Γεωργίου Σκαλωτού, Κήρυκος του Ιερού Ευαγγελίου, Μητροπολίτη Φιλαδελφείας εκδοθέντος, παρά τω φιλογενή τυπογράφω Νικολάω τω Γλυκεί τω εξ Ιωαννίνων, Ενετίησιν, αω΄. 1801 Venezia 31 Ottobre 1800.

Σάββατο, 29 Ιουλίου 2017

εξ Αθηνών τω 1903


Σύμφωνα με τον Αναλυτικό Κατάλογο του Αρχείου Καβάφη που εκπόνησαν οι Γ.Π.Σαββίδης και Μιχ. Πιερής (Κονδυλοφόρος, τ. 14, 2015, σ. 303) διαβάζουμε:

«F96, φ9: Απόδειξη εξοφλήσεως του λογαριασμού του Καβάφη στο ξενοδοχείο Grand Hotel Splendid Αθηνών, της 29.7.1903.»

Ο Ξενών αυτός σύμφωνα με τον Οδηγό των Αθηνών που εξέδωσε η Επιτροπή των Ολυμπιακών Αγώνων για την Μεσολυμπιάδα του 1906 (Ανατύπωση Δήμος Αθηναίων, 2002, σ. 3) βρισκόταν στο Σύνταγμα:

«Ξενών, Σπλέντιτ, πλ. Συντάγματος»

*

Στον ίδιο οδηγό μεταξύ άλλων πολλών καταγράφονται διατιμήσεις αμαξών σε χάρτινες δραχμές (σσ. 18-23). Ενδεικτικά:

«1) Απ' Αθηνών εις Πειραιά και τανάπαλιν Δρ. 6.
Απ' Αθηνών ή εκ Πειραιώς εις Αθήνας μετ' επιστροφής και διώρου διαμονής Δρ. 12.
...
2 δ΄.) Από Πλατείας Συντάγματος και των πέριξ οικιών εις Λεβίδου (Πατήσια) Δρ. 2.50.
...
3 ε΄.) Από της Πλατείας Ομονοίας εις Λεβίδου (Πατήσια) Δρ. 2.
...
6) Μετάβασις εκ της οικίας του μισθωτού εις τα χειμερινά θέατρα Δρ. 2.
7) Η εκ χειμερινών θεάτρων επάνοδος εις την οικίαν του μισθωτού Δρ. 3.
Εάν όμως βρέχη ή χιονίζη Δρ. 3.
...
26) Εις Δρομοκαΐτειον Φρενοκομείον μετάβασις μόνον Δρ. 6.
27) Εις Δρομοκαΐτειον μετ' επιστροφής και διώρου διαμονής Δρ. 14.
28) Μετάβασις και επάνοδος εις χορόν προ της 1 μετά το μεσονύκτιον Δρ. 10.
Μετάβασις και επάνοδος εις χορόν μετά την 1 μετά το μεσονύκτιον Δρ. 15.
29) Εις Εκκλησίαν Δαφνίου μετάβασις μόνον Δρ. 6.
30) Εις Εκκλησίαν Δαφνίου μετ' επιστροφής και διώρου διαμονής Δρ. 14.
...
32) Εις Πεντέλην μετάβασις και επάνοδος ολόκληρον ημέραν Δρ. 25.
...
46) Εις Ελευσίνα μετάβασις και επάνοδος με δύο ώρας διαμονήν Δρ. 20.
...».

Δευτέρα, 24 Ιουλίου 2017

η χρονικότητα της μέσης φωνής


επιθεωρητής προτείνει...
τη λειτουργία του θερινού σχολείου
από 13ης Ιουνίου μέχρι 15ης Σεπτεμβρίου 1938 *

Η πολιτική υπόσχεση της μέσης φωνής προκύπτει όχι μόνο από την αμφισημία της, αλλά και από το είδος χρονικότητας που παράγει. Αντλώντας από τον Benveniste, ο White διακρίνει εμφατικά τη χρονικότητα της ενεργητικής και της παθητικής φωνής απο εκείνη της μέσης. Ενώ στις πρώτες το ρήμα δηλώνει μια σχέση χρονικού διαχωρισμού μεταξύ της έναρξης και της ολοκλήρωσης της δράσης, στη μέση φωνή «οι δράσεις και τα αποτελέσματά τους εκλαμβάνονται ως ταυτόχρονα· παρελθόν και παρόν συγχωνεύονται αντί να διαχωρίζονται, ενώ το υποκείμενο και το αντικείμενο της δράσης συνενώνονται με κάποιο τρόπο». Ο Barthes ανιχνεύει αυτή τη συνένωση υποκειμένου/αντικειμένου στη μοντερνιστική γραφή, στην οποία ο συγγραφέας γράφει και «γράφεται» ταυτοχρόνως, δηλαδή συντάσσεται στο (και από το) κείμενο. Κατά τον Barthes, το γράφον υποκείμενο στα νεωτερικά κείμενα δεν «προηγείται της διαδικασίας της γραφής» (όπως συμβαίνει στην «ενεργητική φωνή») αλλά είναι «σύγχρονο με τη γραφή». Στον λόγο της μέσης φωνής το υποκείμενο δεν προϋπάρχει της ενέργειας του ρήματος, αλλά συντάσσεται μέσω αυτής.

Έτσι, το βασανίζομαι γίνεται μια πράξη δημιουργίας του υποκειμένου. Το υποκείμενο στο βασανίζομαι δεν είναι μόνο το υποκείμενο της ελληνικής κρίσης, αλλά σηματοδοτεί και μια κρίση της ίδιας της υποκειμενικότητας. Αντίθετα από το άυλο καρτεσιανό υποκείμενο, που προηγείται της γλώσσας και έχει τον έλεγχό της, το «εγώ» εδώ είναι επισφαλές, σχεσιακό, απτό και εν τω γεννάσθαι. Ο ενεστώτας του ρήματος κωδικοποιεί μια διεργασία χωρίς ορισμένη αρχή και τέλος. Το «εγώ» που εκφέρει το «βασανίζομαι» δρα στον κόσμο και ταυτόχρονα αφήνει τον κόσμο να δράσει επάνω του.

Το πεζό γράμμα με το οποίο αρχίζει η λέξη και τα αποσιωπητικά με τα οποία συχνά τελειώνει επιτείνουν την ανοιχτή χρονικότητα του βασανίζομαι. Τονίζουν το συνεχές του πόνου, αλλά και το ανοιχτό του λόγου και του υποκειμένου που αναδύεται μέσα από αυτόν. Χωρίς καθορισμένη αρχή και τέλος, το ρήμα διαγράφει το μέλλον σαν ένα χώρο ανοιχτό, που δεν έχει ακόμα γεμίσει. Η τελεία που χρησιμοποιείται σε κάποιες εκδοχές του βασανίζομαι φαίνεται να έχει την αντίθετη λειτουργία: κρατά τον παρατηρητή στο παρόν, σαν αιχμάλωτο και ανίκανο να φύγει προς τα εμπρός. Οπτικά, η τελεία παρουσιάζει το παρόν σε ακινησία και μάς φέρνει ενώπιον του αναπόδραστου πόνου στο «εδώ και τώρα». Ταυτόχρονα όμως αναγκάζει τον περαστικό να σταθεί και να σχετιστεί με αυτό το «τώρα». Σαν εμπόδιο στο διάβα του, τον κάνει να σκοντάψει και να εμπλακεί σε μια έντονα φορτισμένη συνάντηση. [...]

Μαρία Μπολέτση, “Από το υποκείμενο της κρίσης στην κρίση του υποκειμένου: η μέση φωνή στους ελληνικούς τοίχους”, στο: Documenta 14, Reader (Μόναχο 2017, σσ. 462-463, όπου καταγράφονται και οι σημειώσεις όπου δεί). Αρχικά όμως στο: Journal of Greek Media & Culture 2, τχ. 1 (Απρίλιος 2016).

-----
* Το motto εκ του βιβλίου του Βασίλη Αποστόλου, Οικισμοί Γρεβενών (αναδημοσίευση στα Χρονικά Δυτικής Μακεδονίας, τ. 727, 19.05.2017, σ. 27).

Πέμπτη, 20 Ιουλίου 2017

για κείνο το· βασανίζομαι


[...] θα εξετάσω την επικοινωνιακή συνθήκη του βασανίζομαι. Σε πολλά συνθήματα με πολιτικά κίνητρα ο δέκτης του μηνύματος είναι αναγνωρίσιμος και συνήθως άλλος από τον πομπό. Το μήνυμα, που συχνά έχει τόνο κατηγορητικό, συνιστά επίκριση ή διαμαρτυρία κατά μιας ηγεμονικής εξουσίας η οποία υποδεικνύεται ως δράστης. Χαρακτηριστικά παραδεἰγματα είναι τα δημοφιλή συνθήματα Μπάτσοι, γουρούνια, δολοφόνοι και Φονιάδες των λαών, Αμερικάνοι, που κοσμούν τους ελληνικούς τοίχους επί δεκαετίες. Στο βασανίζομαι, ωστόσο, δεν υπάρχει κανένα «εσύ», ρητό ή υπόρρητο, που να εγκαλείται άμεσα. Το μήνυμα, από τη φύση του ενδοσκοπικό, μεταφέρει κάτι σχετικά με το «εγώ» που μιλάει. Ο πομπός (το «εγώ» του ρήματος) είναι και αυτός που υφίσταται τη δράση: είναι εκείνος που βασανίζεται. Αυτό είναι το σύνηθες για τις δομές της μέσης φωνής, όπως συνηθίζεται να τις αποκαλούμε, όπου το υποκείμενο παραμένει εντός της δράσης και επηρεάζεται από αυτή. Συνεπώς το «εγώ» ενέχεται στη διεργασία που περιγράφεται, αλλά ο δράστης που προκαλεί τον πόνο παραμένι ασαφής: μπορεί να είναι το ίδιο το υποκείμενο -«βασανίζω τον εαυτό μου»- ή ένας άγνωστος δράστης: «Βασανίζομαι από κάποιον άλλο». Στην πρώτη ανάγνωση είναι το ίδιο το υποκείμενο υπεύθυνο για τον βασανισμό, ενώ στη δεύτερη εμφανίζεται ως θύμα ενός εξωτερικού δράστη/βασανιστή. Η μέση φωνή καλύπτει και τις δὐο αναγνώσεις ταυτόχρονα· σε αυτή την ασάφεια έγκειται και η δυσκολία μετάφρασης του βασανίζομαι σε άλλες γλώσσες.

Η αμφισημία, η αβεβαιότητα ως προς τον δράστη και η αποσιώπηση της αιτίας της δράσης αναδεικνύουν το βασανίζομαι σε χαρακτηριστική κατασκευή μέσης φωνής.

*

Η αποσιώπηση της αιτίας στο βασανίζομαι μπορεί πράγματι να θολώνει τη διαχωριστική γραμμή μεταξύ θυτών και θυμάτων, βασανιστή και βασανιζόμενου. Συνεπώς, το νεφελώδες του αιτίου του βασανισμού μιμείται ίσως τους άπιαστους μηχανισμούς του παγκόσμιου καπιταλισμού, που κάνουν όλο και πιο δύσκολο τον εντοπισμό των υπευθύνων της παγκόσμιας χρηματοοικονομικής κρίσης και την απόδοση ευθυνών. Με αυτή την έννοια, η μέση φωνή ίσως υπηρετεί τον νεοφιλεύθερο καπιταλισμό.

[...] Εγώ υποστηρίζω, ωστόσο, ότι η μέση φωνή του βασανίζομαι είναι πιθανότερο να έχει την αντίστροφη λειτουργία. Φέρνοντας στο προσκήνιο τα βασανισμένα σώματα των ανθρώπων και της ίδιας της πόλης, συσχετίζει τη συστημική βία του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού με το ατομικό βάσανο. Ακόμη κι αν αυτή η σύνδεση δεν εδραιώνεται σε επίπεδο αιτίου και αιτιατού, η απτότητα του πόνου -και η παρείσφρησή του στη δημόσια σφαίρα του πολιτικού βίου -φέρνει τη συστημική βία στο πεδίο του ορατού. [...] Το βασανίζομαι ανθίσταται στην αβασάνιστη απόδοση ευθύνης που κάνει η κυρίαρχη ρητορική (π.χ. η ιδέα ότι οι Έλληνες «πληρώνουν τις αμαρτίες τους») όσο και στην παρουσίαση των υποκειμένων ως παθητικών θυμάτων.

Μαρία Μπολέτση, “Από το υποκείμενο της κρίσης στην κρίση του υποκειμένου: η μέση φωνή στους ελληνικούς τοίχους”, στο: Documenta 14, Reader (Μόναχο 2017, σσ. 436-437, 458-459, όπου καταγράφονται και οι σημειώσεις όπου δεί). Αρχικά όμως στο: Journal of Greek Media & Culture 2, τχ. 1 (Απρίλιος 2016).

Κυριακή, 16 Ιουλίου 2017

μια άλλη εικαστική γλώσσα


« […] Ο Καραβάτζιο έπαιρνε άμεσα παραγγελίες από μοναστήρια και ναούς, και τα έργα του είχαν μία λατρευτική υπόσταση, χρησιμοποιούνταν για αυτόν τον σκοπό. Ο Καραβάτζιο, όμως, έβρισκε έναν τύπο -σε ένα μπαρ, π.χ.- που του έκανε σαν μορφή και τον ζωγράφιζε ως Ιούδα, και όλο το στήσιμό του, η σύνθεσή του, ο φωτισμός του, ήταν εντελώς θεατρικά. Είναι στήσιμο σκηνοθέτη θεάτρου. Δηλαδή υπάρχει ένα επιβλητικό σκοτεινό φόντο, τα φώτα έρχονται πάνω στις μορφές, είναι σαν να προβάλλουν μέσα από το σκοτάδι, δημιουργεί αυτή την αίσθηση ενός σκηνοθετημένου απομονωμένου γεγονότος.

Στη βυζαντινή ζωγραφική, λόγω του ότι δεν υπάρχει αυτό το ρεαλιστικό στοιχείο, είναι όλα κατά σύμβαση, δηλαδή μια μύτη αν την απομονώσεις δεν είναι ρεαλιστική, αλλά όταν μπει σε αυτό το σχήμα καταλαβαίνεις ότι είναι ξεκάθαρα μία μύτη, το ίδιο και ένα αυτί, ένα μάτι. Στην περίπτωση του Καραβάτζιο έχεις ένα ηθοποιό, ο οποίος ουσιαστικά υποδύεται τον Χριστό και εσύ έρχεσαι απέναντι σε μία τέτοια παράσταση, οπότε μεσολαβεί ένα επίπεδο, πρέπει από τον ηθοποιό να μεταβείς στο πρόσωπο του Χριστού.

Ενώ στην βυζαντινή ζωγραφική, βλέπεις ένα πρόσωπο το οποίο δεν είναι φυσικό, άρα προσπερνάς την θεατρικότητα και πηγαίνεις πιο άμεσα στο πνευματικό, γιατί αυτό που βλέπεις δεν είναι κάτι φυσικό. Η σύμβασή του είναι ότι αυτός είναι ο Χριστός, οπότε πας εκεί χωρίς να μεσολαβήσει τίποτα άλλο. Αυτό ουσιαστικά είναι εικαστικό τρικ, το οποίο σε πάει πιο άμεσα εκεί που στοχεύει. Σε πάει κατευθείαν στο πρόσωπο ή στην ουσία αυτού που θέλεις να απευθυνθείς. Η βυζαντινή ζωγραφική έχει τόσα πολλά to the point πράγματα με τα οποία έχει συντάξει την εικαστική της γλώσσα που είναι από τις πιο ολοκληρωμένες. Για αυτό που θέλουν να πετύχουν, έστω».

Ο Φώτης Βάρθης φτιάχνει ξυλογραφίες με έντονη πνευματικότητα και λίγο σκοτάδι.

Ένας νεαρός και ταλαντούχος χαράκτης μιλά στο Lifo.gr (28.04.2017) για την αναγέννηση της χαρακτικής, για την παρεξηγημένη βυζαντινή τέχνη και για το νέο βιβλίο του «Ρομφαία της Αυγής». Απ' εδωδά ειλημμένο. Ο ίδιος.

Τετάρτη, 12 Ιουλίου 2017

για κάθε περίσταση

ΨΑΛΜΟΙ
1. Όταν φυτεύουν δένδρα ή αμπέλι, για να καρποφορήσουν.
2. Για να δώσει φώτιση ο Θεός σ' αυτούς που πηγαίνουν σε συνέδρια.
3. Για να φύγει η κακία από ανθρώπους, για να μη βασανίζουν άδικα τους συνανθρώπους τους.
4. Για να θεραπεύσει ο Θεός τους ευαίσθητους ανθρώπους, που αρρώστησαν από μελαγχολία από τη συμπεριφορά των σκληρόκαρδων ανθρώπων.
5. Για να θεραπεύσει ο Θεός τα πληγωμένα, χτυπημένα μάτια από κακό άνθρωπο.
6. Για να ελευθερώσει ο Θεός τον μαγεμένο άνθρωπο.
7. Γι' αυτούς που έπαθαν από φοβία από τις φοβέρες και τις απειλές των κακών ανθρώπων.
8. Γι' αυτούς που έπαθαν κακό από δαίμονες ή από πονηρούς ανθρώπους.
9. Για να πάψουν να σε φοβερίζουν οι δαίμονες στον ύπνο ή με τις φαντασίες την ημέρα.
10. Για τα σκληρόκαρδα ανδρόγυνα που μαλώνουν και χωρίζουν. (Όταν βασανίζει άδικα ο σκληρός ή η σκληρή τον ευαίσθητο).
11. Για τους τρελούς που έχουν και κακότητα και κάνουν κακό στους ανθρώπους.
12. Γι' αυτούς που πάσχουν από το συκώτι.
13. Γι' φοβερό δαιμόνιο, συνέχεια 3 Χ 3 ημέρες.
14. Για ν' αλλάξουν γνώμη οι ληστές και να επιστρέψουν άπρακτοι και μετανοημένοι.
15. Για να βρεθεί το κλειδί, όταν χαθεί.
16. Για μεγάλη συκοφαντία, 3 φορές την ημέρα επί 3 ημέρες.
17. Όταν γίνεται σεισμός ή θεομηνία, κατακλυσμός και κεραυνοί.
18. Για να ελευθερωθούν οι μητέρες στην γέννα τους.
19. Γι' ανδρόγυνα που δεν γεννούν λόγω αναπηρίας, για να τους θεραπεύσει ο Θεός, για να μην χωρίσουν.
20. Για να μαλακώσει ο Θεός τις καρδιές των πλουσίων να κάνουν ελεημοσύνες στους φτωχούς.
21. Για να εμποδίσει ο Θεός την πυρκαϊά, για να μην γίνει κακό.
22. Για να ημερέψει ο Θεός τα άτακτα και ανυπάκουα παιδιά, που θλίβουν τους γονείς τους.
23. Για να ανοίξει η πόρτα, όταν χαθεί το κλειδί.
24. Σε ανθρώπους που φθονεί πολύ ο πειρασμός και τους φέρνει συνέχεια αναποδιές στην ζωή τους, για να γογγύζουν.
25. Όταν ζητάει κανείς κάτι καλό από τον Θεό, για να του το δώσει, χωρίς να τον βλάψει.
26. Για να προστατέψει ο Θεός τους χωρικούς από τα εχθρικά στρατεύματα, να μην κάνουν κακό στους ανθρώπους και λεηλασίες στις αγροικίες.
27. Για να θεραπεύσει ο Θεός τους νευρασθενής και τους νευρόπονους.
28. Γι' αυτούς που τους πειράζει η θάλασσα και φοβούνται στην πολλή φουρτούνα.
29. Γι' αυτούς που κινδυνεύουν μακριά, μέσα σε βάρβαρους και άπιστους λαούς, για να τους φυλάξει ο Θεός και να φωτίσει κι εκείνους να ημερέψουν, και να γνωρίσουν το Θεό.
30. Για να δώσει ο Θεός αφθονία σπαρτών και καρπών στα δέντρα, όταν ο καιρός δεν είναι ευνοϊκός.
31. Για να βρουν οι οδοιπόροι τον δρόμο, όταν χαθούν και ταλαιπωρούνται.
32. Για να φανερώσει ο Θεός την αλήθεια στους αδικοφυλακισμένους, για να ελευθερωθούν.
33. Σε ψυχορραγούντες, όταν βασανίζονται από τους δαίμονες την ώρα του θανάτου, ή σε εχθρικά στρατεύματα, όταν απειλούν και παραβιάζουν τα σύνορα, για να κάνουν κακό.
34. Για να ελευθερώσει ο Θεός τους καλοκάγαθους ανθρώπους από τις παγίδες των πονηρών ανθρώπων, που εκμεταλλεύονται τους ανθρώπους του Θεού.
35. Για να εξαλειφθεί τελείως η έχθρα μετά από τα μαλώματα ή παρεξηγήσεις.
36. Για βαριά πληγωμένους ανθρώπους από κακοποιούς εγκληματίες.
37. Όταν πονάνε οι σιαγόνες από σάπια δόντια.
38. Για να βρουν εργασία οι εγκαταλελειμμένοι και δυστυχισμένοι άνθρωποι, για να μη θλίβονται.
39. Για να επανέλθει αγάπη μεταξύ αφεντικού και υπαλλήλων, όταν δημιουργούνται προστριβές.
40. Για να ελευθερωθούν οι μητέρες στην γέννα, από πρόωρο τοκετό.
41. Σε νέους που αρρωσταίνουν από έρωτα, όταν τραυματίζεται το ένα πρόσωπο και θλίβεται.
42. Για να ελευθερωθούν οι αιχμάλωτοι από τις φυλακές του εχθρικού έθνους.
43. Για να φανερώσει ο Θεός την αλήθεια στα παρεξηγημένα ανδρόγυνα, για να συμφιλιωθούν.
44. Για τους ανθρώπους που πάσχουν από την καρδιά ή από τα νεφρά.
45. Για τους νέους, που εμποδίζει ο εχθρός, από φθόνο, να δημιουργήσουν οικογένεια (να παντρευτούν).
46. Για να ειρηνεύσει ο υπηρέτης ή ο δούλος, όταν φύγει πληγωμένος από το αφεντικό του και να βρει δουλειά.
47. Όταν γίνονται μεγάλες καταστροφές και ληστείες από βαρβαρικές συμμορίες –πειρατών. (Να διαβάζεται συνέχεια επί 40 ημέρες).
48. Γι' αυτούς που κάνουν επικίνδυνη δουλειά.
49. Για να μετανοήσουν και να επιστρέψουν στον Θεό οι απομακρυσμένοι άνθρωποι, για να σωθούν.
50. Όταν εξ αμαρτιών μας έρθει παιδαγωγική οργή Θεού (επιδημία αρρώστιας και θανατικό στους ανθρώπους ή στα ζώα).
51. Για να μετανοήσουν οι σκληρόκαρδοι άρχοντες και να γίνουν ευσπλαχνικοί, για να μη βασανίζουν τον λαό.
52. Για να ευλογήσει ο Θεός τα δίχτυα, να γεμίζουν ψάρια.
53. Για να φωτίσει ο Θεός τους πλούσιους, που έχουν αγορασμένους δούλους, να τους ελευθερώσουν.
54. Για να αποκατασταθεί η υπόληψη της δυσφημισμένης οικογένειας που είχε συκοφαντηθεί.
55. Σε ευαίσθητους, που έχουν πληγωθεί ψυχικά από τους συνανθρώπους τους.
56. Γι' ανθρώπους που υποφέρουν από πονοκέφαλο, από πολλή στενοχώρια.
57. Για να έλθουν ευνοϊκά τα πράγματα σ' εκείνους που ενεργούν για το καλό, να εμποδίσει ο Θεός κάθε πονηρή ενέργεια δαιμόνων ή φθονερών ανθρώπων.
58. Για τους βουβούς, να δώσει ο Θεός λαλιά.
59. Για να φανερώσει ο Θεός την αλήθεια, όταν συκοφαντείται σύνολο ανθρώπων.
60. Γι' αυτούς που δυσκολεύονται στην εργασία, είτε από τεμπελιά είτε από δειλία.
61. Για να απαλλάξει ο Θεός από δοκιμασίες τον ολιγόψυχο άνθρωπο, που δεν έχει υπομονή και γογγύζει.
62. Για να καρπίσουν τα χωράφια και τα δέντρα, όταν στερούνται από νερό.
63. Όταν δαγκωθεί ο άνθρωπος από λύκο ή σκύλο λυσσασμένο (τους έδινε και από το διαβασμένο νερό, για να πιουν).
64. Για να έχουν οι έμποροι ευλογία, για να μην φλυαρούν και αδικούν τους απλούς ανθρώπους.
65. Για να μην φέρει αναποδιές ο πονηρός στα σπίτια και θλίβει τις οικογένειες.
66. Για να ευλογηθούν τα πουλερικά (ορνιθοτροφεία).
67. Για να ελευθερωθούν οι μητέρες, που δυσκολεύονται να αποβάλλουν, όταν παθαίνουν κακό.
68. Όταν γίνονται θεομηνίες και πλημμυρίζουν τα ποτάμια και παρασύρουν σπίτια και ανθρώπους.
69. Σε ευαίσθητους ανθρώπους που θλίβονται για το παραμικρό και έρχονται σε απόγνωση, να τους ενισχύει ο Θεός.
70. Για εγκαταλελειμμένους ανθρώπους, που γίνονται βαρετοί από φθόνο του διαβόλου και έρχονται σε απόγνωση, για να βρουν έλεος από τον Θεό και περίθαλψη.
71. Για να ευλογήσει ο Θεός τα αγαθά της νέας εσοδείας, που μετέφεραν στα σπίτια τους οι γεωργοί.
72. Για να μετανοήσουν οι κακοποιοί άνθρωποι.
73. Για να προφυλάξει ο Θεός τους χωρικούς που εργάζονται στα χωράφια τους, όταν οι εχθροί έχουν περικυκλωμένο το χωριό.
74. Για να ημερέψει το βάρβαρο αφεντικό, να μην βασανίζει τους συνανθρώπους του, τους υπαλλήλους.
75. Σε μητέρα που φοβάται στη γέννα της, για να την ενθαρρύνει και να την προστατέψει ο Θεός.
76. Όταν δεν υπάρχει κατανόηση μεταξύ γονέων και παιδιών, να τους φωτίσει ο Θεός, για να ακούνε τα παιδιά τους γονείς και οι γονείς να δείχνουν αγάπη.

77. Για να φωτίσει ο Θεός τους δανειστές, να μην πιέζουν τους συνανθρώπους τους για το χρέος τους, και να είναι ευσπλαχνικοί.
78. Για να προφυλάξει ο Θεός τα χωριά από ληστείες και καταστροφές των εχθρικών στρατευμάτων.
79. Για να θεραπεύσει ο Θεός τον άνθρωπο, όταν πρήζεται το πρόσωπό του και πονάει όλο το κεφάλι του.
80. Για να οικονομήσει ο Θεός τους φτωχούς, που στερούνται και στενοχωριούνται από την ανέχεια και θλίβονται.
81. Για να αγοράσουν οι άνθρωποι τα προϊόντα των γεωργών, για να μην στενοχωριούνται και θλίβονται οι χωρικοί.
82. Για να εμποδίσει ο Θεός τους κακούς ανθρώπους, που θέλουν να κάνουν δολοφονίες.
83. Για να διατηρηθούν από τον Θεό όλα τα υπάρχοντα του σπιτιού καλά, τα ζώα και τα προϊόντα των παραγωγών.
84. Για να θεραπεύσει ο Θεός τους ανθρώπους που έχουν πληγωθεί από τους ληστές και έπαθαν και από φοβία.
85. Για να σώσει ο Θεός τον κόσμο, όταν πέφτει χολέρα στους ανθρώπους και πεθαίνουν.
86. Για να παρατείνει ο Θεός την ζωή στους οικογενειάρχες, που έχουν ακόμη υποχρεώσεις οικογενειακές.
87. Για να προστατεύσει ο Θεός όλους τους απροστάτευτους ανθρώπους, που ταλαιπωρούνται από σκληρούς συνανθρώπους.
88. Για να δυναμώσει ο Θεός τους φιλάσθενους και αδύνατους ανθρώπους, για να μπορούν να εργάζονται χωρίς να κουράζονται και να θλίβονται.
89. Για να βρέξει ο Θεός, όταν υπάρχει ανομβρία ή όταν στερέψουν τα πηγάδια, για να βγάλουν νερό.
90. Για να εξαφανιστεί ο διάβολος, όταν παρουσιάζεται σε άνθρωπο και τον τρομάζει.
91. Για να δώσει ο Θεός σύνεση στους ανθρώπους, για να προκόπτουν πνευματικά.
92. Για να προφυλάξει ο Θεός το πλοίο, όταν κινδυνεύει από μεγάλη φουρτούνα στη θάλασσα (έριχνε δε και αγιασμένο νερό στα τέσσερα σημεία του πλοίου).
93. Για να φωτίσει ο Θεός τους άτακτους ανθρώπους, που δημιουργούν θέματα στο έθνος και αναστατώνουν τον λαό και τον ταλαιπωρούν με ακαταστασίες και φαγωμάρες.
94. Για να μην πλησιάσουν μάγια στα ανδρόγυνα και δημιουργούνται θέματα και προστριβές.
95. Για να δώσει ο Θεός την ακοή στους κουφούς.
96. Για να φύγουν τα μάγια από τους ανθρώπους.
97. Για να δώσει ο Θεός παρηγοριά στους στενοχωρημένους ανθρώπους, για να μη θλίβονται.
98. Για να ευλογήσει και να χαριτώσει ο Θεός τους νέους που θέλουν να αφιερωθούν στον Θεό.
99. Για να ευλογήσει και να εκπληρώσει ο Θεός τους θείους πόθους των ανθρώπων.
100. Για να δίνει ο Θεός χαρίσματα στους καλοκάγαθους ανθρώπους.
101. Για να ευλογήσει ο Θεός τους ανθρώπους, που φέρουν αξιώματα, για να βοηθούν τον κόσμο με καλοσύνη και κατανόηση.
102. Για να έλθουν τα έμμηνα, όταν καθυστερούν.
103. Για να ευλογήσει ο Θεός τα υπάρχοντα των ανθρώπων, για να μην στερούνται και θλίβονται, αλλά να δοξάσουν τον Θεό.
104. Για να μετανοήσουν οι άνθρωποι και να εξομολογηθούν τις αμαρτίες τους.
105. Για να δώσει φώτιση ο Θεός στους ανθρώπους να μην ξεκλίνουν από την οδό της σωτηρίας.
106. Για να λύσει ο Θεός την στείρωση των γυναικών.
107. Για να ταπεινώσει ο Θεός τους εχθρούς, για να αλλάξουν τις κακές των διαθέσεις.
108. Για να θεραπεύσει ο Θεός τους σεληνιασμένους ή για να ελεήσει τους ψευδομάρτυρες, να μετανοήσουν.
109. Για να έχουν σεβασμό οι νεότεροι στους μεγαλύτερους.
110. Για να μετανοήσουν οι άδικοι κριτές και να κρίνουν δίκαια τον λαό του Θεού.
111. Για να προφυλάξει ο Θεός τους στρατιώτες, όταν πηγαίνουν στον πόλεμο.
112. Για να δώσει ο Θεός ευλογίες στη φτωχή χήρα, να πληρώσει τα χρέη της και ν' απαλλαχτεί από τη φυλακή.
113. Για να θεραπεύσει ο Θεός τα καθυστερημένα διανοητικά και μογγόλαλα παιδιά.
114. Για να δίνει ο Θεός ευλογίες και παρηγοριά στα δυστυχισμένα, φτωχά παιδάκια, για να μην περιφρονούνται από τα παιδιά των πλουσίων και θλίβονται.
115. Για να θεραπεύσει ο Θεός το φοβερό πάθος του ψεύδους.
116. Για να διατηρούν αγάπη και ομόνοια οι οικογένειες και να δοξολογούν το Θεό.
117. Για να ταπεινώσει ο Θεός τους βαρβάρους, όταν κυκλώνουν το χωριό και το απειλούν, και να ανατρέψει τις κακές διαθέσεις τους.
118. Για να πατάξει ο Θεός τους βαρβάρους, και να ταπεινώσει την δράση τους, όταν σφάζουν αθώα γυναικόπαιδα.
119. Για να δίνει υπομονή και ανεκτικότητα ο Θεός στους ανθρώπους, που είναι αναγκασμένοι να παρευρίσκονται με δόλιους και άδικους ανθρώπους.
120. Για να προστατεύσει ο Θεός τους σκλάβους από τα εχθρικά χέρια, να μην τους κακοποιήσουν μέχρι να ελευθερωθούν.
121. Για να θεραπεύσει ο Θεός τους ανθρώπους, που πάσχουν από βασκανία.
122. Για να δώσει ο Θεός το φως στους τυφλούς και να θεραπεύσει τα πονεμένα μάτια.
123. Για να φυλάξει ο Θεός τους ανθρώπους από τα φίδια, να μην τους δαγκώσουν.
124. Για να προφυλάξει ο Θεός τα κτήματα των δικαίων ανθρώπων από τους κακούς ανθρώπους.
125. Για να θεραπεύσει ο Θεός τους ανθρώπους, που πάσχουν από συνεχείς πονοκεφάλους.
126. Για να ειρηνεύσει ο Θεός την οικογένεια, όταν μαλώνουν.
127. Για να μην πλησιάσει η κακία του εχθρού ποτέ στα σπίτια και να επικρατήσει η ειρήνη και η ευλογία του Θεού στην οικογένεια.
128. Για να θεραπεύσει ο Θεός τους ανθρώπους που πάσχουν από ημικρανία, πονοκεφάλους και να ελεήσει τους σκληρόκαρδους και αδιάκριτους ανθρώπους, που στενοχωρούν τους ευαίσθητους.
129. Για να δώσει ο Θεός θάρρος και ελπίδα στους αρχάριους, για να μη δυσκολεύονται στη δουλειά τους.
130. Για να δώσει ο Θεός μετάνοια και παρηγοριά με ελπίδα στους ανθρώπους, για να σωθούν.
131. Για να λυπηθεί ο Θεός τον κόσμο, όταν εξ αμαρτιών μας γίνονται συνεχείς πόλεμοι.
132. Για να φυλάξει ο Θεός τα έθνη να συμφιλιωθούν και να ειρηνεύουν οι άνθρωποι.
133. Για να φυλάξει ο Θεός τους ανθρώπους από κάθε κίνδυνο.
134. Για να συγκεντρώνονται οι άνθρωποι την ώρα της προσευχής και να ενώνεται ο νους τους με το Θεό.
135. Για να προστατέψει ο Θεός τους πρόσφυγες, όταν εγκαταλείπουν τα σπίτια τους και φεύγουν, για να σωθούν απ’ τους βαρβάρους.
136. Για να σταθεροποιήσει ο Θεός τον άνθρωπο, που έχει άστατο χαρακτήρα.
137. Για να φωτίζει ο Θεός τους άρχοντες του τόπου, για να βρίσκουν κατανόηση οι άνθρωποι στα αιτήματά τους.
138. Για να πάψει ο διάβολος να πειράζει τους ευαίσθητους ανθρώπους με βλάσφημους λογισμούς.
139. Για να ημερέψει ο Θεός τον δύστροπο οικογενειάρχη, που ταλαιπωρεί ολόκληρη την οικογένεια.
140. Για να ημερέψει Θεός τον βάρβαρο άρχοντα του τόπου, που βασανίζει τους συνανθρώπους του.
141. Για να ημερέψει ο Θεός τον επαναστάτη, που κάνει κακό · και Κούρδης εάν είναι, γίνεται αρνί.
142. Για να προστατέψει ο Θεός την μητέρα στον καιρό της εγκυμοσύνης, να μην αποβάλει.
143. Για να καταπραΰνει ο Θεός τον αναστατωμένο λαό, να μην γίνει εμφύλιος πόλεμος.
144. Για να ευλογήσει ο Θεός τις εργασίες των ανθρώπων, για να είναι ευάρεστες στον Θεό.
145. Για να σταματήσει ο Θεός τις αιμορραγίες των ανθρώπων.
146. Για να θεραπεύσει ο Θεός τους ανθρώπους, που έχουν κτυπηθεί και πληγωθεί στις σιαγόνες από κακούς ανθρώπους.
147. Για να ημερέψει ο Θεός τα άγρια ζώα του βουνού, για να μην κάνουν κακό στους ανθρώπους και ζημιές στα σπαρτά.
148. Για να κάνει καιρό ευνοϊκό ο Θεός, για να έχουν αφθονία εισοδημάτων οι άνθρωποι και να δοξάζουν τον Θεό. (Έως εδώ του οσίου Αρσενίου).
149. Από ευγνωμοσύνη και ευχαριστία στον Θεό για τις μεγάλες του καλοσύνες και για την πολλή του αγάπη, που δεν έχει όρια, και μας ανέχεται (Από εδώ του οσίου Παϊσίου).
150. Για να δώσει ο Θεός χαρά και παρηγοριά στους θλιμμένους αδελφούς μας, που βρίσκονται στην ξενιτιά και στους κεκοιμημένους αδελφούς μας, που βρίσκονται στην πιο μακρινή ξενιτιά. Αμήν.

Ο όσιος Παΐσιος, ο και εορτάζων σήμερα, έλεγε για τους ψαλμούς:

«Ευλογημένη ψυχή, τίποτε δεν είναι αδύνατο στο Θεό. Ζήτα του με ευγένεια αυτό που θέλεις. Εάν δυσκολεύεσαι, διάβασε τους ψαλμούς του Δαβίδ. Θα δης εκείνος με τι τρόπο ζητούσε από το Θεό και ελάμβανε αυτό που ποθούσε».

«Όσοι απομακρύνονται από το Χριστό, στερούνται τον θείο φωτισμό, γιατί άφησαν το προσήλιο σαν τους ανοήτους και πηγαίνουν στο ανήλιο».

Η ως άνω χρήση του Ψαλτηρίου σύμφωνα με τον Όσιο Αρσένιο τον Καππαδόκη, εξηγεί σε ποιες περιπτώσεις ενδείκνυται ο κάθε ψαλμός. Απ' εδωδά ειλημμένο.