Τετάρτη, 16 Ιανουαρίου 2019

ο αυτόματος «υπολογιστής» - οι μη συνειδητές διαδικασίες


[...] Είμαστε περαστικοί, το ξέρομε.

Αυτοί που μελετούν τον ανθρώπινο νού έχουν αποδείξει ότι έχομε δύο συνεργαζόμενα συστήματα σκέψης, ας πούμε δύο «υπολογιστές». Το ένα δουλεύει αργά και συνειδητά. Το άλλο δουλεύει γρήγορα και ασυνείδητα (αυτόματα).

Για να σού δώσω να καταλάβεις, αν σού πώ να λύσεις ένα πρόβλημα, αυτό θα το κάνεις αργά και συνειδητά. Δηλαδή ο συνειδητός σου «υπολογιστής» θα βρεί την διαδικασία που οδηγεί στην λύση του. Αντίθετα, όταν μιλάμε, περπατάμε ή παίζομε πιάνο, δουλεύει ο αυτόματος «υπολογιστής».

Αν ένας πιανίστας προσπαθήσει να αναλύσει συνειδητά αυτό που κάνει παίζοντας ένα δύσκολο κομμάτι, πολύ πιθανόν να μπερδευτεί. Όταν περπατάμε, ο νούς μας επιλύει θεωρητικά ένα σύστημα περίπλοκων εξισώσεων τις οποίες κανένας υπολογιστής δεν μπορεί να λύσει σε πραγματικό χρόνο με την ίδια ακρίβεια.

Γενικά θεωρείται ότι σε ένα ανεπτυγμένο άτομο ένα πολύ μεγάλο ποσοστό της ευφυίας του οφείλεται στον αυτόματο «υπολογιστή».

Γιατί σ' τα λέω όλα αυτά; Για να πώ πως αφότου γεννηθούμε και αρχίσουμε να καταλαβαίνουμε τον κόσμο ο συνειδητός «υπολογιστής» άλλο δεν κάνει παρά να μαθαίνει στον αυτόματο. Έτσι όταν το παιδί μαθαίνει (συνειδητά) να περπατά, να μιλά συλλαβίζοντας, να κάνει ποδήλατο, ο αυτόματος υπολογιστής μαθαίνει προοδευτικά τις αντίστοιχες διαδικασίες. Σημειωτέον ότι είναι πάρα πολύ αργή η διαδικασία μάθησης πέρα μιάς ηλικίας.

Έτσι οι συνειδητές διαδικασίες που εδράζονται στην θέληση, τρέφουν και διαμορφώνουν τις μη συνειδητές. [...]

Ιωσήφ Σηφάκης, Το κενό και το φώς. Κείμενα πεζά και έμμετρα (έκδ. Αρμός, Αθήνα 2017, σσ. 43-44).

Σάββατο, 12 Ιανουαρίου 2019

μια θρησκευτική συλλαβική μινωική επιγραφή με ποιητική παρήχηση...


Πρόκειται για μια θρησκευτική συλλαβική μινωική επιγραφή με ποιητική παρήχηση, κάτι σαν μαντινάδα ή σαιξπηρικό σονέτο, όπως είπα και στο ΕKT. Την οποία έχουμε μεν αναγνώσει στο μεγαλύτερο μέρος της, δεν μπορούμε όμως να πούμε ότι την έχουμε «μεταφράσει» ή ερμηνεύσει αυτολεξεί, έχουμε απλώς πλησιάσει πολύ στο νόημα. Αν τώρα κάποιος διαφωνεί με την προσέγγιση αυτή, ευχαρίστως να ακούσουμε την πρότασή του, ακόμα και να την υιοθετήσουμε, αν μας πείσει ότι έτσι δουλεύει ή πρέπει να δουλεύει η επιστήμη! Η απαγγελία της γραφής του δίσκου γίνεται κατά προσέγγιση με βάση τις φωνητικές αξίες της μυκηναϊκής γραμμικής γραφής Β', δεν μπορούμε να ξέρουμε πώς ακριβώς μιλιόντουσαν τα μινωίτικα.

Είπατε ότι πιθανόν να χρησίμευε και ως τάμα υγείας... Ναι, ενδεχομένως για την ευτυχή κατάληξη μιας γέννας, τη μεγαλύτερη δοκιμασία για εκατομμύρια γυναίκες ακόμα και σήμερα. Γι' αυτό και η επίμονη αναφορά στην έγκυο θεότητα. Με δεδομένη, μάλιστα, την αναβαθμισμένη θέση της γυναίκας στη μινωική κοινωνία, δεν αποκλείεται ο «ποιητής» να ήταν γένους θηλυκού.

Μια σύντομη περιγραφή με τεχνικούς όρους; Ο δίσκος έχει και στις δύο του πλευρές συνολικά 242 σημεία γραφής, 61 λέξεις και 18 στίχους ομοιοκατάληκτους. Έξι αναφέρονται στο φως, έξι στη δύση του, τρεις σε μία έγκυο θεότητα και άλλες δέκα είναι επίθετα της ίδιας, ουσιαστικά, φωτεινής θεότητας που άλλοτε ονομάζεται Πασιφάη (η μητέρα του Μίνωα) άλλοτε πάλι Αστάρτη-Αφαία, η μεσανατολικής προέλευσης θεότητα του έρωτα, του πολέμου, της φύσης και των βουνών, που αργότερα οι Κύπριοι ονόμασαν Αφροδίτη. Σημείο αναφοράς της ήταν ο Αυγερινός, το φωτεινότερο για εμάς άστρο στο στερέωμα. Με χριστιανικούς όρους θα μιλούσαμε για «θεοφάνεια» και «ανέσπερο φως». Η ίδια η Φαιστός άλλωστε ερμηνεύεται στα μινωίτικα ως «Πόλη του φωτός», πολλούς αιώνες προτού «σφετεριστεί» τον τίτλο αυτόν το Παρίσι!

Γιατί όμως το εύρημα αυτό θεωρείται τόσο εξαιρετικό; Γιατί όσο πιο πίσω πάμε στο παρελθόν, τόσο πιο δύσκολο είναι να ερμηνεύσουμε μια επιγραφή, είναι μικρότερες οι «βάσεις δεδομένων». Ο Δίσκος της Φαιστού περιέχει, όπως είπαμε, 61 λέξεις, ένα μεγάλο κείμενο, που μάλιστα έχει διασωθεί ολόκληρο. Η αμέσως επόμενη καλύτερα σωζόμενη επιγραφή σε γραμμική Α' από το ιερό κορυφής του Γιούχτα περιέχει μόλις 8, από τις οποίες οι μισές απαντούν επίσης στην πίσω πλευρά του δίσκου! Εκτός όμως από ξεχωριστή γραπτή μαρτυρία, ο Δίσκος της Φαιστού είναι επίσης ένα υψηλής αξίας καλλιτέχνημα. Κάτι ακόμα εξαιρετικά σημαντικό είναι ότι ο πηλός του ήταν ψημένος. Αυτό δεν συνηθιζόταν τότε, δείγμα ότι οι κατασκευαστές του ήθελαν να διατηρηθεί όσο το δυνατόν περισσότερο, ενδεχομένως να χρησιμεύσει και ως ιστορική μαρτυρία. Αυτό το γεγονός είναι από μόνο του σπουδαίο.
Σε αντίθεση μάλιστα με τις άλλες, διοικητικού/λογιστικού συνήθως περιεχομένου μινωικές επιγραφές που έχουν ως τώρα ανευρεθεί, αυτή εδώ έχει θρησκευτικό/ποιητικό περιεχόμενο και ως τέτοια είναι μοναδική στο είδος της. Εφόσον, βέβαια, υπήρχε η τεχνογνωσία να φτιαχτεί ένας τέτοιος δίσκος, η μήτρα, οι σφραγίδες κ.λπ., σίγουρα θα είχαν κατασκευαστεί κι άλλοι που απλώς ακόμα δεν έχουν ανακαλυφθεί και που θα προέρχονταν, πιθανότατα, από το ίδιο «τυπογραφείο», το πρώτο στην Ιστορία!

Είναι, άραγε, η γλώσσα του Δίσκου της Φαιστού μια γλώσσα «ελληνική» έστω πρώιμη, όπως ισχυρίζονται κάποιοι; Φυσικά και όχι! Η γραμμική Α' είναι γλώσσα μινωίτικη, συγγενική μεν με τη μεταγενέστερη ελληνική, διακριτή δε. Επίσης, είναι άλλο πράγμα η γραφή και άλλο η γλώσσα...

O Γκάρεθ Όουενς ήρθε σαν φοιτητής στην Κρήτη, έμεινε για πάντα και αφιέρωσε δέκα χρόνια από τη ζωή του στην αποκρυπτογράφηση των μυστικών ενός εκ των αρχαιότερων μινωϊκών γραπτών μνημείων. Επιμελείται ο Θοδωρής Αντωνόπουλος, εν www.lifo.gr την 10.02.2018.-

Τρίτη, 8 Ιανουαρίου 2019

παραλλαγές σε νεροβάρελο


λες από δώ ανέβηκε
ο κάτω κόσμος στον δικό μας
για να στήσει αυτί *

ΑΝΤΙΔΟΤΟ

Τρεις Γεροντάδες -ο π. Πανάρετος, ο π. Ευφρόσυνος κι ο π. Ελευθέριος- μαζευτήκανε να ψιθυρίσουν πεντ' έξι λόγια μυστικά που ανθρώπου αυτί δεν τα πιάνει. Το καλοκαίρι πούβαψε χρυσό το χορτάρι, τούς είχε μεσ' στην αγκαλιά του και το μαύρο ράσο δεν τούς πύρωνε τα μέλη της σαρκός που άγνωστη δροσιά τα χάιδευε. Μονάχα ο ήλιος κρυφάκουγε. Κι άκουσα που είπε πως χαλάλι βγήκε τούτη την αυγή. Κι οι ώρες πέρασαν ως δευτερόλεπτα κι η μέρα κύλησε ωσάν μια ώρα και τράνταζε η πλάση. Ώσπου ακούστηκε η μονότονη φωνή της κουκουβάγιας καλώντας λες γι' απόδειπνο: «Κύριε Ιησού Χριστέ...», «Κύριε Ιησού Χριστέ...». Έτσι διασκεδάζαν αυτοί έτσι κι υποφέρανε.

Ερουρέμ, “Μικρή ποσότητα ύλης” (Χειμώνας '85, τ. 4, σ. 66).


-----
* Το motto εκ του Jan Wagner, Το σπουργίτι του Γκέριγκε (μτφρ. Κ. Κουτσουρέλης, έκδ. Κίχλη, Αθήνα 2018, σ. 56-57) και δη και από τις παραλλαγές σε νεροβάρελο. Το κατάλαβες. Ο ίδιος.-

Παρασκευή, 4 Ιανουαρίου 2019

στρατηγός και πρωταθλητής του γκο


Η ιστορία λέει Κινέζος στρατηγός
πηγαίνοντας στον πόλεμο
εμπήκε σε χωριό
όπου μεγάλη διαλαλούσε επιγραφή
«Πρωταθλητής του Γκο»
και από κάτω καθόταν
γεράκος μπρος σε ξύλινο ταμπλό.

Ξεπέζεψε ο στρατηγός
δεινός πρωταθλητής αυτός
εκάλεσε τον γέροντα
να παίξουν τρεις παρτίδες στο φτερό.
Σαν νίκησε με ευκολία ο στρατηγός
λέει στο γέροντα αγέρωχα
να βγάλει την επιγραφή
και παίρνει το φουσάτο του
στον πόλεμο να πάει να μετρηθεί.

Πολέμησε γενναία ο στρατηγός
περήφανος γυρίζει νικητής.
Στο δρόμο της επιστροφής
ξαφνιάζεται αντικρίζοντας
την ίδια επιγραφή
«Πρωταθλητής του Γκο».
Διατάζει θυμωμένος
να τού φέρουνε τον γέροντα
και απαιτεί να παίξουν
άλλες τρεις παρτίδες στο φτερό.

Όμως ετούτη τη φορά ο γέρος
αναφαίνεται αντίπαλος δεινός.
Χάνει τις τρεις παρτίδες
ο γενναίος στρατηγός.
Ρωτάει εκνευρισμένος και απορεί
πώς είναι να νικά στον πηγαιμό
να χάνει έτσι οικτρά στον γυρισμό.

Τού λέει γλυκά ο γέροντας, ξέροντας
πως πήγαινες σκληρά να πολεμήσεις
σε άφησα, παιδί μου, στο παιχνίδι να κερδίσεις.
Τώρα που νίκησες στον πόλεμο
μπορείς να ξαποστάσεις
και στο παιχνίδι δεν πειράζει και να χάσεις.

Shenyang, 3 Ιουνίου 2017

Ιωσήφ Σηφάκης, Το κενό και το φώς. Κείμενα πεζά και έμμετρα (έκδ. Αρμός, Αθήνα 2017, σσ. 142-143).

Δευτέρα, 31 Δεκεμβρίου 2018

άποψη για τη γραφή στα καλά καθούμενα


Είναι κi' όλας μια νέα γραφή
ασημένιο χαρτί που πετάει
κι' ανεμίζει ό,τι έχει γραφεί.

Γράφω κάθε φορά συνεπαρμένος. Νιώθω τις λέξεις να τρέχουν όλο σφρίγος και ζωή, όλο πάθος και πόνο. Το μολύβι μου δεν τις προλαβαίνει. Μόνο με φαντασίωση, με ονείρωξη μπορώ να παρομοιάσω αυτή την κατάσταση. Με πιάνει στον ύπνο, με ευχαριστεί, μοιάζει να είναι αληθινό, μα αυτή η αλήθεια κρατά όσο να ξυπνήσει κανείς.

Η γραφή δεν είναι για να πλάθει κανείς το φανταστικό του βασίλειο που ουδέποτε αξιώθηκε στη στερεμένη του ζωή [και που αν τόβλεπε ζήτημα είναι αν θάμπαινε μέσα]· ούτε για να κλαίγεται και να γεμίζει άπειρες σελίδες με ό,τι τον φορτώνει ένας αδιέξοδος συναισθηματισμός.

Η τέχνη αξίζει μονάχα όταν φτάσει να λειτουργεί σ' ένα επίπεδο πρωτόγονο, αυθεντικό, αυτούσιο και ισοδυναμεί μ' ένα γρύλισμα, μ' ένα νεύμα, μ' έναν ήχο, μια σχέτη γραμμή με μόνο σκοπό να φέρει εις πέρας την πρωταρχική ανάγκη του ανθρώπου να ζήσει και μάλιστα αιωνίως.

Άγγελος Καλογερόπουλος, “Μικρή ποσότητα ύλης”, εν Ερουρέμ (Χειμώνας '85, τ. 4, σσ. 60-61, απ' όπου ενσωματωμένο και το motto).

Παρασκευή, 28 Δεκεμβρίου 2018

ιχθύς αιχμάλωτος ασπαίρει ο Θεός


Αιχμαλωσία Φωτός

Ο ιερέας που εσταύρωσε τον Άρτο
δίχτυ άπλωσε τα λόγια στο ποτήρι
κι ετελειώθη το μυστήριο σε θαύμα,
Ιχθύς αιχμάλωτος ασπαίρει ο Θεός.

Διαμελίζει με τη λόγχη τον Ι-Χ-Θ-Υ
μερίδες άτμητες που ακαίριο τον κρατάνε
και με λαβίδα πιάνει άνθρακες πυρός
τους πεινασμένους όλους Ήλιο να χορτάσει.

Κλεισμένος στης καρδιάς το στρείδι
Μαργαρίτης
θάλασσα ερυθρά το αίμα καταυγάζει
και φθάνει ως τη διαφάνεια της σαρκός
στα πρόσωπα που λάμπουν παραδείσιο φως.

                                                  Ελευθέριος Μάινας, απ' εδωδά ειλημμένο.