πηγή έμπνευσης για το κορινθιακό κιονόκρανο

Από τα είκοσι περίπου γνωστά είδη άκανθας, οι μεν έλληνες αρχιτέκτονες μιμήθηκαν κυρίως την άγρια άκανθα που φύεται σε αφθονία στην Ελλάδα, οι δε ρωμαίοι την απαλή ή μαλακή που περιέβαλλε συνήθως τους οπωροφόρους κήπους της αρχαίας Ρώμης και που αποτέλεσε την πηγή έμπνευσης για το κορινθιακό κιονόκρανο.

Ο σχεδόν σύγχρονος του Χριστού ρωμαίος αρχιτέκτονας και μηχανικός Μάρκος-Πωλλίων Βιτρούβιος απέδιδε τη σύλληψη του κορινθιακού κιονόκρανου στον αγνώστου πατρίδος και πατρός Καλλίμαχο, περίφημο πλάστη και τορευτή των τελευταίων δεκαετιών του Ε΄ π.Χ. αιώνα.

Ο Καλλίμαχος εργάστηκε κυρίως στις Πλαταιές, την Αθήνα και την Κόρινθο. Περίφημο έργο του ήταν, μεταξύ άλλων, ένας χρυσός λύχνος που, όπως αναφέρει ο Παυσανίας, έκαιγε μπρος από το άγαλμα της θεάς Αθηνάς στο Ερέχθειο. Λεγόταν μάλιστα ότι μόνο μία φορά το χρόνο γέμιζαν αυτόν τον λύχνο με λάδι, επειδή η χωρητικότητά του ήταν τέτοια που αρκούσε για να μείνει διαρκώς αναμμένος μέχρι την ίδια ακριβώς μέρα του επόμενου χρόνου.

Ο Βιτρούβιος διέσωσε λοιπόν, στο τέταρτο βιβλίο (κεφ. 1ο) του δεκάτομου Περί αρχιτεκτονικής (De arhitectura) συγγράμματός του, που συνέταξε μεταξύ των ετών 31 και 32 π.Χ., την εξής ωραία και ευφάνταστη παράδοση σχετικά με το πώς ο Καλλίμαχος εμπνεύστηκε αρχικά και κατόπιν επινόησε το κορινθιακό κιονόκρανο:

«Μια Κορίνθια παρθένος κόρη, σε ηλικία γάμου, αρρώστησε και πέθανε. Μετά την ταφή, η τροφός της μάζεψε τα πράγματα που αγαπούσε η κόρη, όταν ζούσε, τα έβαλε μέσα σ' ένα καλάθι και -για να διατηρηθούν για μεγαλύτερο χρόνο στο ύπαιθρο- τα σκέπασε μα μία κέραμο· το καλάθι το τοποθέτησε στο μνήμα, τυχαία πάνω στη ρίζα μιας άκανθας.

Την άνοιξη η ρίζα, παρότι πιεζόταν από το βάρος, έβγαλε φύλλα και μίσχους μέσα στο καλάθι. Οι μίσχοι αναρριχήθηκαν στις πλευρές του καλαθιού, βγήκαν προς τα έξω και περιελίχθηκαν αναγκαστικά -λόγω του βάρους των άκρων της κεράμου- σε έλικες.

Ο Καλλίμαχος, τον οποίο οι Αθηναίοι αποκαλούσαν 'κατατηξίτεχνο' [σημ.: Στα ελληνικά μέσα στο λατινικό κείμενο.] (δηλαδή λίαν έντεχνο), επειδή δούλευε το μάρμαρο με λεπτή και ωραία τέχνη, περνώντας τυχαία από το μνήμα, παρατήρησε το καλάθι με τα τρυφερά φύλλα που μεγάλωναν γύρω του. Γοητευμένος από το καινοφανές της μορφής αυτής, έφτιαξε, χρησιμοποιώντας την ως πρότυπο, κίονες για τους Κορινθίους (1.9)» [σημ.: Σε μετάφραση Παύλου Λέφα.]

Δεν μπορούμε να ξέρουμε από πού άντλησε ο Βιτρούβιος, τέσσερις αιώνες αργότερα, αυτή την πληροφορία. Πάντως, ακόμα κι αν δεν ανταποκρίνεται σε αληθινό γεγονός, αλλά αποτελεί καθαρή μυθοπλασία του συγγραφέα -πράγμα που μού φαίνεται απίθανο-, δεν παύει να είναι άκρως γοητευτική. [...]

Φοίβος Πιομπίνος, Απόλλων Σωτήρ ο έλλην λόγος (έκδ. Εκδόσεις του Φοίνικα, Αθήνα 2018, σσ. 18-20).