το γραπτό

Προσπαθούμε το γραπτό να το φέρνουμε σε όσο το δυνατό πιό σφιχτή μορφή. Αφαιρούμε τα περιττά. Το καλοκλαδεύουμε, ούτως ειπείν, για να κάνει γερούς καρπούς. Δεν ξέρω αλήθεια, ποιά είναι η σχέση ενός γραφιά με το κλάδεμα των δέντρων. 'Οποιος έχει ποτέ κλαδέψει ένα καρποφόρο δέντρο, πράξη που γίνεται με σκοπό την αποδοτικότερη καρποφορία, θα καταλάβει τί εννοώ.

(σκέψεις του καλοκαιριού ΑΝΕΠΙΔΟΤΕΣ)

μήνιμα γένωμαι

[επιστρέφω*
για την λογουγραφή]

Αναρωτιέμαι... Είναι δυνατόν να ενόχλησε η επικριτική αναφορά μου στην Αθήνα; Ξέρετε, η Μαρώ, δεν έχει απόλυτο δίκιο. Ως επί το πλείστον, δεν έχει σημασία το τί γράφουμε (αν ο λόγος είναι αυτοβιογραφικός κλπ) αλλά πώς το γράφουμε. Εισάγω με τα κείμενά μου μιάν νέα θεωρία. Υπογράφω λογουγράφος. 'Εθεσα στην αρχή: λογογράφος (θυμηθείτε Εκαταίον Ηγησάνδρου τον Μιλήσιον). Μπερδεύτηκαν. Με νόμισαν δικηγόρον είτε λαογράφον. Ενώ εγώ ήμουν απλώς ένας καλλιεργητής. Καλλιεργητής του λόγου. Κι έτσι τό έκαμα λογουγράφος, επιθυμώντας να καταδείξω πως καταγράφω τον λόγο, μόνον. Στα κείμενά μου ανάμεσα, στις λέξεις, εσωκλείω την ενέργεια που τά ερμηνεύει... που τίς ερμηνεύει. 'Ενα είδος προσωδίας κατά την εκφορά. Και τον διάψαλμο. Προπάτορές μου γευθείτε, λ.χ. τον Πεντζίκη. Τί είναι τα κείμενά του, ειμή λογουγραφές. Φίλος, λογοτέχνης, νεώτερός σας κατά δέκα χρόνια, εμέμφηκε τον γέρο πως στέκει, λέει, έξω από τόπους λογοτεχνικούς το να καταγράφει σε ένα του κείμενο και ‘γω δεν ξέρω πόσα ονόματα του τάδε φυτού. “Αυτό”, λέει, “δεν είναι λογοτεχνία”. Σφάλλει. Το νόημα είναι ακριβώς αυτό. Την σκυτάλη, ξέρετε, βαστούσε κι ο Becket. Λογουγραφές καθαρά το έργο του. Ενδεικτικά αναφέρω: “Πρώτος έρωτας” (1945), “Χωρίς” (1969), “Συντροφιά” (1980) κλπ. Στην παράδοση των Ιρλανδών κορυφαίος ο Joyce, του Οδυσσέως και του Finnegan’s Wake. Ενώ, ο Παπαδιαμάντης, όλων αυτών προηγήθηκε. Χαρείτε υπ’ αυτήν την οπτική τον “Ερωτα στα χιόνια” (1896). Μιά άριστη λογουγραφή γέροντος έρωντος έρωτα σεβντά.

Δικός σας
εγώ
με την φιλία που διακρίνει
τους ποιητές· όχι το μίσος ποτέ.

-----
* από δεκαετίας
επιστολή, ανεπίδοτος
[εκ των καταλοίπων Οδυσσέως Πελαργού]

** στον τίτλο του παρόντος δυό λεξούλες από το ομηρικό (λ 73)· μήνιμα εκ του μήνις, οργή, θυμός, κατάρα

τω αγνώστω παράγοντι Ψ ήγουν τη ψυχή!

Η θεραπευτική μας επομένως δεν βασίζεται παρά μόνον επί των ζωϊκών, ήγουν μηχανικών, χημικών, φυσιολογικών δυνάμεων της ύλης. 'Αλλως έχει το πράγμα διά τας ασθενείας των νεύρων. Νευρικαί ασθένειαι "είναι ειδικαί", ή τουλάχιστον, κατά τον διδάσκαλόν σου, "συνοδεύονται με σχετικάς" ασθενείας της ψυχής. Επομένως η θεραπευτική μας μέθοδος δεν ειμπορεί να κάμη τους υπολογισμούς αυτής άνευ της συνεπικουρίας του αγνώστου τούτου παράγοντος Ψ, τουτέστι της ψυχής. Τί φυσικώτερον λοιπόν παρά να συμπροσδοκά κανείς παρ' ημών, όπως αποκαλύψωμεν εν τοις τελικοίς εξαγομένοις των υπολογισμών μας, αν όχι όλην την φύσιν του αγνώστου τούτου Ψ, αλλά τουλάχιστον όλας αυτού τας ιδιότητας;

Αι ασθένειαι αύται, είπεν ο γέρων μετά προφανούς λύπης, δεν αρκεί μόνον ότι είναι ανίατοι, αλλά και δεν χρησιμεύουσι διόλου προς φωτισμόν της επιστήμης. Το κακόν δεν έχει την ρίζαν του εις την γνωστήν ημίν φύσιν των νεύρων, αλλ' εις τον άγνωστον παράγοντα Ψ, τουτέστι την ψυχήν. Ημείς θεραπεύομεν νεύρα μόνον.

Γεωργίου Βιζυηνού, Αι συνέπειαι της παλαιάς ιστορίας, (ΝΕΒ ΔΠ 38, σσ. 105, 118-119, 166).

Καταχωρώ εδώ τον άγνωστο παράγοντα Ψ όπως τον περιέγραφε, σημειώνοντάς τον σ’ ένα του διήγημα, ο Βιζυηνός... Του Πεντζίκη την εκδοχή, δηλαδή τον παράγοντα Ψ από την δική του σκοπιά, είχαμε καταχωρήσει προ λίγων ετών...

[πορφύραν και βύσσον...]

.....πορφύραν και βύσσον εν εμοί διψοστολίζεται η προφήτις
.....ως το ποθεινόν αυτής αστροφίλημα μ’ απολυτρώνει σε σταυροδρόμι ασέληνον

.....άφησα στους ψυχοπλάνους τις γνώσεις και εγυμνώθην αυτών τα ιμάτια
.....ύστερα στον γυρισμό το φανέρωμα της τελετής επί τα ίχνη της εκδημίας
.....ιδού καρδία φλεγομένη και αντιρροπούσα εν τω μέσω του ποταμού όταν οι αλάστορες των καταλυμένων οίκων ορίζουν όχθες μαύρες
.....από τα δεσμά των ανέμων γλυκεία μ’ αγγίζεις και η έλευσίς σου νόστος και αντίδωρον της ευδοκίας
.....ότι συνάπτεις την απωσθείσαν λαχτάρα με την ουράνια δίψα
.....ο δράκων περιβεβλημένος άλικα οθόνια έχει σκλαβώσει τις ανυφάντρες έτσι παγιδεύονται τα κοιτάγματα
.....όμως από τότε που μού χάρισες την ευωδία των κρίνων σ’ αντικρύζω αιμάσσων
.....ο ιλασμός μαχαίρι αμφίστομο και το κρατώ από την κόψι

Β.Ν. Μπόνος, από την συλλογή η ερωδύφις (στον συγκεντρωτικό τόμο αυτόμελα, σσ. 163-164).

'Oσο είναι ακόμα καιρός

Αιφνίδιο ρήγμα στην ψυχή μου.
Δεν ειν' ο θάνατος· είναι η ζωή.
'Οχι αυτή που χάθηκε· αυτή που απόμεινε.
Απογυμνώνεται κανείς, ζωντανός ακόμα
μένει με τα οστά.

'Εμεινα σκυμμένος
πάνω από βιβλία και σκοτεινά τεφτέρια.
Πόσο πιο λίγα έμοιαζαν εκείνα που άγγιζα
απ' όσα φαντάστηκα κι απ' όσα έβλεπα!

Γλυκοκέλαδη τώρα καμπάνα, σαν ξωκκλησιού,
σταλάζει όλη μέρα τους πένθιμους σταλαγμούς της,
σ' ένα χρόνο χωρίς ημερομηνίες.

Δεν κόβω ένα λουλούδι, δεν πατώ στο χιόνι.

'Εφτασα στις αμίλητες πύλες των μοναστηριών.

Ομοτ. καθηγ. Νεοελληνικής Φιλολογίας, Κώστας Στεργιόπουλος.

*

'Ενα από τα καλύτερα κατ' εμέ ποιήματα του 2006, αναδημοσιευμένο στην Ανθολογία της Κοινωνίας των (δε)κάτων (Ντ. Σιώτης και οι συν αυτώ), ένα νέο σχήμα που ξεσυνερίζεται τα γράμματα στην Αθήνα της τρίτης χιλιετίας.

Τίτλος στην ποιητική συλλογή: 'Οσο είναι ακόμα καιρός. Υπότιτλος: τριάντα ένα και ένα υστερόγραφα (1997-2005) (έκδ. Νεφέλη 2006). Εδώ το υπ' αριθμ. 29.

oι όντως περιθωριακοί

[απόσπασμα από άρθρο: 3. Το ουσιαστικό έργο της Εκκλησίας

Η Εκκλησία έχει την ζωή της, την θεολογία της, την προοπτική της και δεν χρειάζεται τα συνθήματα, τις ατάκες, τις παρεμβάσεις και τις κοινωνικές κατοχυρώσεις, γιατί διαφορετικά εκφράζει την αδυναμία της και την εκκοσμίκευσή της. Η Εκκλησία έχει την δυνατότητα να προσφέρη νόημα και ζωή στους ανθρώπους που ανήκουν σε όλους τους πολιτικούς και κοινωνικούς χώρους, ή ακόμη να δέχεται τους απογοητευμένους και πονεμένους ανθρώπους, από οπουδήποτε κι αν προέρχονται και αυτό της δίνει μια μεγάλη δυναμικότητα και προοπτική. Ας αφήσουμε τους επιτελείς των Κομμάτων να καθορίζουν τον αγώνα τους και να σχεδιάζουν τα προγράμματά τους, χωρίς να υπολογίζουν την Εκκλησία. Αυτό δεν είναι υποτιμητικό για την Εκκλησία, αλλά πλεονέκτημα, γιατί έτσι δέχεται τον σεβασμό όλων.

Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέγει κάπου ότι ο Χριστός «επεθύμησε πόρνης», δηλαδή με την ενανθρώπησή του προσέλαβε την εκπορνευθείσα ανθρώπινη φύση και την κατέστησε «γυναίκα» του, την προσέλαβε επάνω του και της έδωσε πληρότητα και ζωή. Αυτό είναι το έργο της Εκκλησίας και μια τέτοια προοπτική δεν βρίσκεται ποτέ στο περιθώριο, αλλά στην ουσία των πραγμάτων και των ανθρωπίνων αναζητήσεων.

Οι Κληρικοί, ιδιαιτέρως οι Επίσκοποι, πρέπει να ενεργούν διαχρονικά και να μη παρασύρονται από την εικονική και προσωρινή επικαιρότητα. Να βλέπουν τον άνθρωπο στις εσωτερικές του υπαρξιακές αναζητήσεις και όχι στις πολιτικές και ατομικές του επιλογές. Όταν συμπεριφέρονται κατ’ αυτόν τον τρόπο, τότε βρίσκονται πάντοτε στην επικαιρότητα και ποτέ στο περιθώριο. Άλλωστε, το να βρίσκεται κανείς καθημερινά στην επικαιρότητα δεν σημαίνει ότι είναι και σύγχρονος. Σύγχρονος και αποδοτικός είναι αυτός που ξέρει να ξεπερνά τον χρόνο και την περιστασιακή επικαιρότητα και να αντιμετωπίζη τα υπαρξιακά προβλήματα των ανθρώπων. Πράγματι, άλλο είναι ο άνθρωπος ως πολίτης και άλλο ως μέλος της Εκκλησίας. Δεν μπορεί κανείς να ταυτίζη απόλυτα αυτές τις πραγματικότητες.

Οι Κληρικοί και οι υπεύθυνοι άνθρωποι στην Εκκλησία που γνωρίζουν από θεολογία και εκκλησιολογία προτιμούν να βρίσκονται από πλευράς πολιτικής στο δυναμικό περιθώριο, γιατί έτσι μπορούν να επηρεάζουν το κοινωνικό γίγνεσθαι και να εμπνέουν πνευματικά και πολιτιστικά τους ανθρώπους που απογοητεύονται από την εναλλασσόμενη επικαιρότητα. Υπάρχουν όντως «περιθωριακοί» που αναδεικνύονται ηγέτες σε πολλά επίπεδα, υπάρχουν μη φαινόμενα, που νοηματοδοτούν τα φαινόμενα.-]

γράφει ο Ιερόθεος Ναυπάκτου, μία καθ' όλα σεβασμία μορφή (εφημερ. Εκκλ. Παρέμβαση Οκτ.2007).